Genus Doryopteris J. Smith, J. Bot.
วงศ์ ADIANTACEAE
เฟินสกุล Doryopteris นี้ เป็นเฟินดิน หรือเกาะอยู่ตามซอกโขดหิน มีขนาดเล็กถึงขนาดกลาง ลำต้นเป็นเหง้าสั้น ล้มเอน หรือเลื้อย สีดำ มีเกล็ดแคบ ไม่เป็นก้นปิด แข็ง กลางเกล็ดเป็นแถบสีน้ำตาลเข้ม
ใบ ก้านใบยาว เป็นท่อนกลม ผอมเรียว แข็ง สีดำเป็นเงามัน ท่อลำเลียงภายในจัดเรียงเป็นแถวเดี่ยวรูป U หรือ V ตัวใบ เป็นใบเดี่ยวปกติ หรือแฉกเหมือนใบประกอบขนนก บางชนิดเป็นแฉกรูปมือ หรือแยกเป็นพู แผ่นใบหนา ผิวเกลี้ยง เส้นใบจัดเรียงอิสระ ยกเว้นในกลุ่มอับสปอร์ หรือเส้นใบจรดโค้งเข้าหากัน จัดเรียงตัวเป็นช่องร่างแห ไม่มีปลายเส้นใบในช่องร่างแห บางชนิดสามารถสร้างต้นอ่อนบนใบ บริเวณโคนใบ
กลุ่มอับสปอร์เกิดเป็นกลุ่มต่อเนื่องที่ริมขอบใบ
ขอบใบม้วนพับลงมาปิดเป็นเยื่ออินดูเซียเทียม (pseudoindusium) มีใย
paraphyses filamentous สั้น
เฟินในสกุลนี้ค้นพบ 40-50 ชนิด กระจายพันธุ์อยู่ในทวีปอเมริกา มีมากในบราซิล
อินเดียใต้ มาเลเซีย อัฟริกา มาดากัสการ์ ออสเตเรีย แปซิฟิคใต้
สกุล Doryopteris ในบ้านเราพบชนิดเดียว คือ Dorypteris ludens (Wall.) J.Smith
มีสองสายพันธุ์ คือ พันธุ์ใบใหญ่ และพันธุ์ใบเล็ก
Dorypteris ludens (Wall.) J.Smith
ชื่ออื่น : เฟินใบตำลึง กูดฮู้กวาว กระปรอกว่าว แพนตาโก เฟินราชินิ และ เฟินใบองุ่น (ชื่อทางการค้า)
เฟินชนิดนี้เป็นเฟินดิน ในธรรมชาติพบตามดินร่วนโปร่ง มีอินทรีย์วัตถุ จำพวกใบไม้ผุทับถม ในพื้นที่ที่มีร่มเงา ได้รับแสงแดดรำไร มีความชื้นสลับแล้ง พบกระจายอยู่ทั่วไปในป่าระดับต่ำถึงปานกลาง MSL
ลักษณะทั่วไป มีลำต้นเป็นเหง้ายาว เลื้อยนอนไปกับพื้น หรือใต้ผิวดิน มีใบออกห่างกัน มีเกล็ดปกคลุม เกล็ดลักษณะเป็นเส้นยาวแกมรูปลิ่มแคบ ขนาดยาว 3-4 มม. มี 2 สีอย่างชัดเจน ขอบเรียบ ผิวเกลี้ยง
ก้านใบ ผอมยาว สีเกือบดำ หรือสีน้ำตาลเข้ม เป็นเงามัน โคนมีเกล็ด ช่วงบนมีขนประปราย ยาว 20-50 ซม. ใบมี 2 รูปร่าง คือ ใบปกติ หรือใบที่ไม่สร้างสปอร์ (sterile frond) ขนาดเล็กกว่าและแฉกตื้นกว่าใบที่สร้างสปอร์ (fertile frond)
ใบปกติ ขนาด 15-20 : 10-20 ซม. รูปกึ่งสามเหลี่ยม ขอบเป็นแฉกแบบใบประกอบ โดยปกติเป็น
5 แฉก
ส่วนแฉกช่วงบนขนาดใหญ่สุด และขอบมีแฉกด้านข้างได้อีกหากใบมีขนาดใหญ่กว่าใบทั่วไป
ส่วนแฉก เป็นรูปขอบขนานแกมรูปกึ่งสามเหลี่ยม หรือรูปสามเหลี่ยม ปลาายแหลม
ขอบเรียบ หรือเป็นคลื่นเล็กน้อย มีเส้นใบหลักชัดเจน
เส้นใบ เป็นร่างแห
ไม่มีปลายปลายเส้น เนื้อใบบางเหมือนแผ่นกระดาษ ผิวเกลี้ยง
ใบที่สร้างสปอร์ (fertile frond) ก้านใบยาว ชูใบสูงเหนือทรงพุ่ม รูปร่างผอมเรียว ขนาด 20 ซ.ม.ทั้งยาวและกว้าง รูปกึ่งสามเหลี่ยม ปกติขอบเป็นแฉก 1 - ชั้น ส่วนแฉกรูปยาว หรือรูปยาวแกมรูปึ่งสามเหลี่ยม ปลายสอบแหลมยาวเป็นหาง ขอบเรียบ กว้าง 1-2 ซม. ยาวได้ถึง 10 ซม. เส้นใบหลักชัดเจน สีดำ
กลุ่มสปอร์ จัดเรียงตัวต่อเนื่องที่ริมขอบใบ มีช่วงเว้นที่ปลายสุดของแฉก ริมขอบใบบางพับลงมาปิด
การปลูกเลี้ยง : ชอบดินร่วนโปร่ง อินทรีย์วัตถุมาก ระบายน้ำดี ไม่ขังแฉก ชอบแสงรำไรถึงร่มสว่าง และความชุ่มชื้นดี
Doryopteris concolor (Langsd. & Fisch.) Kuhn v. Deck.
ชื่ออื่น : เฟินใบเมเปิ้ล (ชื่อทางการค้า)
เฟินใบองุ่น concolor เป็นเฟินที่นำเข้ามาจากต่างประเทศและขยายพันธุ์กันแพร่หลาย และนิยมปลูกกันทั่วไป ในธรรมชาติ เฟินชนิดนี้มักพบเจริญเติบโตบนก้อนหิน ตามลาดเนินดินบริเวณชายป่า ที่มีร่มเงาบ้างและได้รับแสงรำไร
ลักษณะทั่วไป เป็นเฟินดินขนาดเล็ก เหง้าสั้นตั้ง ก้านใบเรียวผอม ยาว 15-20 ซ.ม. ผิวด้านบนเป็นร่อง ขอบร่องเป็นครีบสันคม ผิวเกลี้ยง สีดำ เป็นเงามัน
ใบเป็นหยักลึกเกือบถึงเส้นกลางใบ แผ่นใบบาง แข็ง ผิวใบเป็นเงามัน ขนาด 5-10 : 10 ซ.ม.เส้นใบ เป็นเส้นอิสระ
กลุ่มสปอร์ เกิดเป็นแถวต่อเนื่องที่ริมขอบใบ เว้นช่วงปลายสุดของแฉก ริมขอบใบพับลงมาปิดอับสปอร์ รูปร่างใบสร้างสปอร์ (fertile frond) ไม่แตกต่างกับใบปกติ (sterlie frond)
กระจายพันธุ์อยู่ใน อเมริกา ตอนกลางและตอนใต้ อัฟริกา อินเดียตะวันตก ศรีลังกา มาเลเซีย จีน ไตหวัน มาเลเซีย โพลีนีเซีย ยกเว้นในไทยไม่มี
การปลูกเลี้ยง : เครื่องปลูกโปร่งระยายน้ำได้ดี ชอบแสงรำไร หรือแสงปานกลาง ความชุ่มชื้นดี