Diplazium accedens Bl.

เฟินชนิดนี้เป็นเฟินดิน มักขึ้นอยู่บริเวณที่ชุ่มชื้นริมลำธารน้ำไหล ในป่าชุ่มชื้นตลอดปี ที่ระดับความสูง MSL ไม่มาก

ลักษณะทั่วไป เหง้าอ้วน ตั้ง เกล็ดที่เหง้า เป็นรุปแถบยาว ขนาดราว 15 : 1 มม. สีน้ำตาล ขอบเกล็ดหนาสีน้ำตาลคล้ำดำ บิดเป็นเกลียว ขอบหยักเป็นซี่ฟันแหลม

ก้านใบ ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 1.5 ซม. ยาวราว 50 ซม. ช่วงใกล้โคนมีเกล็ด ผิวมีรอยแผลเป็นจากเกล็ดที่หลุดร่วงไป หรือบางครั้งเป็นหนาม ก้านใบสีฟาง

ใบ เป็นใบประกอบขนนก ใบย่อยด้านข้าง 5-15 คู่ ออกห่างกัน ใบย่อยช่วงล่างมีก้าน ใบย่อยช่วงบนไม่มีก้านหรือเป็นครีบต่อเชื่อมกับใบถัดไป
ใบย่อยใกล้โคนขนาดใหญ่สุด ใบรูปขอบขนาน ปลายสุดสอบแหลม โคนใบรูปลิ่มอย่างกว้าง หรือกึ่งตัด ขนาด 30 : 8 ซม. ริมใบเป็นตลื่น
ใบช่วงบนสุดของใบรูปสามเหลี่ยม ช่วงล่างขอบหยักลึก ขนาด 15 : 10 ซม.
เนื้อใบบางเหมือนกระดาษ ผิวเกลี้ยง มีเกล็ดเล็กๆ ผิวใบด้านล่างมีขนสากคาบมือ
แกนหลักกลางใบ ผิวบนเป็นร่อง ปลายเกิดตาต้นอ่อน แกนกลางใบย่อยด้านล่างนูน ด้านบนเป็นร่องมีสัน
เส้นใบ แตกแขนงแบบขนนก veinlet uniting with those of the opposite group forming continuously united veinlets (seemingly goniooteroid venation)
ช่องว่างร่างแหเหมือน D. heterophebium ในส่วนนอก

กลุ่มสปอร์ เกิดตามปลายเส้นใบ often forming areloes following the venation เยื่ออินดูเซียเปิดออกทางด้านนอก

กระจายพันธุ์อยู่ในแถบภาคใต้ของไทยลงไปถึงมาเลเซีย หมู่เกาะชวา ในบ้านเราพบที่ ระนอง ยะลา

Diplazium bantamense Bl.

เฟินชนิดนี้ในธรรมชาติมักอาศัยอยู่ตามดินลาดเนินเขา ริมลำธารน้ำไหล ในป่าดิบชื้นตลอดปี ที่ระดับความสูง MSL ปานกลาง

ลักษณะทั่วไป เหง้าสั้น ตั้ง หรือล้มเอน มีใบจำนวนน้อยออกที่ยอดเหง้า เกล็ดที่เหง้า รุปแคบ ขนาด 13:12 มม. สีน้ำตาลเข้ม สีเดียว ขอบเป็นหยักซี่ฟันเล็กๆ

ก้านใบ ยาวได้ถึง 65 ซม. สีน้ำตาล ช่วงล่างสีเข้มกว่า ผิวบนเป็นร่องตามแนวแกน

ใบ ใบประกอบขนนกปลายคี่ รูปขอบขนาน ขนาดใน ยาว 40-60 ซม. กว้าง 20 ซม. แกนหลักกลางใบ ผิวบนเป็นร่อง มีขนเล็กๆ บ่อยครั้งพบเกิดต้นอ่อนที่จัดตัดแกนหลังกลางใบกับแกนใบย่อย

ใบย่อยด้านข้าง 4-5 คู่ ใบย่อยช่วงบนขนาดเล็กกว่า กางเฉียงขึ้น มีก้านสั้นๆ รูปขอบขนาน ปลายแหลมยาวเป็นหาง โคนมนกลม ของกึ่งเรียบ หรือหยักฟันเลื่อยในช่วงบนๆ ขนาด 20 : 5.5 มม.

เนื้อใบบางเหมือนกระดาษ ผิวเกือบเกลี้ยง แกนกลางใบย่อยนูนด้านล่าง ด้านบนเป็นร่องมีขน เส้นใบ เป็นเส้นอิสระ แตกแขนงหลายคร้ง

กลุ่มสปอร์ รูปยาวตามแนวเส้นใบ ขนาดยาวสุดอยู่ฝั่งบนของเส้นใบ ปกติเกิดทั้งสองฝั่งของเส้นใบ เยื่ออินดูเซียบาง สีน้ำตาล

ในบ้านเราพบทางภาคใต้ ตั้งแต่สุราษฎร์ธานีลงไปถึงยะลา มาเลเซีย

Diplazium cordifolium Bl.

ลักษณะทั่วไปของเฟินชนิด ลำต้นเป็นเหง้า สั้น ตั้งหรือล้มเอน ที่ปลายยอดเหง้าปกคลุมด้วยเกล็ด เหง้าอ้วนราว 5 มม. ลักษณะ เกล็ดเป็นแผ่นแคบ 8:1 มม. สีน้ำตาล ขอบเรียบ ลักษณะก้านใบ ยาว 30-60 ซ.ม. สีฟาง หรือสีน้ำตาลที่บรเวณช่วงโคน เกล็ดกางชี้ขึ้น กลางเก,้ดเป็นร่องยาวตามแกน

ลักษณะใบ มีทั้งแบบใบเดี่ยวปกติและใบประกอบขนนกปลายคี่ จึงแบ่งเป็น 2 สายพันธุ์ย่อย คือ

D. cordifolium cv. pariens (Copel) C. Chr.
แบบใบเดี่ยวปกติ เป็นรูปขอบขนานแกมรูปสามเหลี่ยม โคนใบมนเว้าเข้า แบบหัวใจ ปลายสอบแหลม ขอบใบค่อนข้างเรียบ ถึงเป็นคลื่น ขนาดใบโตได้ถึง 30 : 13 ซ.ม. แผ่นใบหนาเหมือนแผ่นหนัง แกนใบด้านล่างปูดนูนเห็นได้ชัด ผิวหน้าเรียบ ลายเส้นเป็นร่องจมลงในเนื้อใบ แตกสาขาไม่มากนัก จรดโค้งเข้าหาขอบใบ มี gemmae เชื่อมระหว่างแกนใบกับก้านใบ มีต้นอ่อนเกิดได้

D. cordifolium cv. integrifoilium (Blume) Mitsuta
แบบใบประกอบปลายคึ่ มีจำนวนคู่ใบย่อยด้านข้างแกนใบไม่มาก ใบย่อยขอบหยักเป็นซี่ฟัน มี gemmae เกิดขึ้นที่จุดต่อแกนกลางใบย่อยกับแกนใบหลัก เส้นใยใบทำมุม 45-55 องศา กับแกนกลางใบย่อย

อับสปอร์ เป็นรูปยาวขนานไปกับเส้นใยใบ ยาวได้ถึง 4 ซ.ม. หรือมากกว่า เกิดขึ้นทั้งสองข้างของแผ่นใบ มีเยื่ออินดูเซีย แต่หลุดร่วงไปง่าย

เฟินชนิดนี้ ในธรรมชาติมักพบอยู่ตามดินทราย บริเวณที่มีร่มเงา ตามลาดเนินเขาในป่าที่ชุ่มชื้น ระดับความสูงไม่มากนักถึงความสูงปานกลาง กระจายพันธุ์อยู่ใน ไทย มาเลย์ อินโดนีเซีย และไปถึงหมู่เกาะโซโลมอนด้านตะวันออก ในบ้านเรามีรายงานพบที่ สุราษฎร์ธานี นครศรีธรรมราช ตรัง นราธิวาส และยะลา

 

Diplazium donianum (Mett.) Tard.

D. donianum เป็นเฟินดิน ในธรรมชาติมักพบอยู่บริเวณเชิงเขา ที่มีร่มเงา สว่าง หรือในป่าดิบชื้นตลอดปี ที่ระดับความสูงไม่มาก ขึ้นไปถึงระดับ 800 ม. MSL

ลักษณะทั่วไป คล้าย D. bantamense แตกต่างที่ D. donianum เหง้าเลื้อย ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 3-4 มม. สีออกดำ มีเกล็ดตอนที่เหง้ายังอ่อน ใบย่อยด้านข้าง 1-4 คู่ มีก้านชัดเจน ยาวมากกว่า 5 มม. โคนใบรูปลิ่ม เนื้อใบหนา หรือบางเหมือนกระดาษ แกนหลักกลางใบไม่สร้างตาต้นอ่อน กลุ่มสปอร์ ปกติรูปยาว เรียงตัวตลอดเส้นใบ

D. donianum กระจายพันธุ์ ตั้งแต่ อินเดียตอนเหนือ จีนตอนใต้ ไต้หวัน ญี่ปุ่นภาคเหนือ ลงมาถึงแถบภูมิภาคตอนใต้ของจีน ในบ้านเราพบตามดอย เชียงใหม่ เลย นครนายก ตราด นครศรีธรรมราช

Diplazium esculentum (Retz.) Sw.
Common name : Paco Fern
ชื่ออื่น : กูดคึ (เหนือ), กูดกิน ผักกูด (กลาง), ผักกูดขาว (ชลบุรี), กูดน้ำ (แม่ฮ่องสอน), หัสดำ (นครราชสีมา, สุราษฎร์ธานี), ไก้กวิลุ ปู่แปลเด๊าะ (กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน)

เฟินชนิดนี้เป็น ผักกูด ชนิดหนึ่งในบรรดาผักกูดที่มีหลายชนิด และเป็นที่นิมนำมากินกันทั่วไป

ในธรรมชาติเฟินชนิดมักอยู่ตามบริเวณที่ลุ่มชุ่มน้ำ ริมลำธาร หนองบึง ในพื้นที่เปิดโล่ง หรือมีร่มเงาบ้าง ที่ระดับความสูงไม่มากถึงสูงปานกลาง ต่ำกว่า 800 ม. MSL

ลักษณะทั่วไป : เป็นเฟินขนาดใหญ่ มีเหง้าตั้งตรง สูงได้มากกว่า 1.0 ม. ใบออกมาจากยอดเหง้า เกล็ดที่เหง้า ขนาด 10 : 1.2 มม. สีน้ำตาลเข้ม ขอบสีดำ ขอบหยักซี่ฟัน

ก้านใบ ยาวราว 70 ซม. ใบ เป็นใบประกอบแบบขนนก 2 ชั้น ยาวได้มากกว่า 1.0 ม. กว้างได้ถึง 50 ซ.ม. ใบย่อย 1-2 คู่ล่าง เล็กกว่าใบย่อยช่วงกลาง ที่มีขนาดใหญ่กว่า ได้ถึง 40 : 25 ซม. ช่วงบนขนาดสอบเล็กลงทันทีเป็นปลายแหลม

ใบย่อยชั้นเล็ก ใบที่มีขนาดใหญ่กว่า มีก้านสั้นๆ หรือกึ่งไม่มีก้าน โคนใบเว้ารูปหัวใจ หรือเป็นติ่งหู ปลายสอบแหลม ขนาด 13:2.5 ซม. ขอบหยัก ลึก 1/4 ของระยะถึงเส้นกลางใบ

ที่ส่วนหยัก ปลายรูปมน ขอบเป็นฟันเลื่อย เนื้อใบบางเหมือนกระดาษ

เส้นใบ แตกแขนงแบบขนนก ปลายเส้นมีถึง 10 คู่ uniting with the opposite ones forming excurrent veinlets (seemingly gonioteroid venation)

กลุ่มสปอร์ อยู่ใกล้และยาวตลอดความยาวเส้นใบส่วนปลาย often uniting with opposite ones

กระจายพันธุ์อยู่ใน เจตร้อนทั่วไปของเอเชีย ตั้งแต่ภาคกลางของจีน ภาตใต้ของญี่ฟุ่น ลงไปจนถึงหมู่เกาะแปซิฟิค ในบ้านเราพบทั่วไปในทุกภาค

Diplazium polypodioides Blume
ชื่ออื่น : กูดย่อย (เชียงใหม่)

ลักษณะ : มีเหง้าอ้วน ตั้งตรง ดูคล้ายเฟินต้น (Tree Fern) ปกคลุมด้วยเกล็ดสีน่ำตาล เกล็ดเป็นหยักซี่ฟัน ใบ เป็นใบประกอบแบบขนนก 2-3 ชั้น ใบยาวได้มากกว่า 1 ม. โคนก้านใบมีเกล็ดหรือขนปกคลุมหนาแน่น ผิวเป็นหนามที่เกิดจากเกล็ดที่ร่วงไป ใบย่อยเป็นรูปขอบขนาน ขอบหยักลึกและแหลม ด้านบนของใบเป็นสีเขี้ยวเข้ม ใต้ใบสีเขียวอ่อน อับสปอร์อยู่ตามเส้นใบใกล้เส้นกลาง ยาวไม่เกิน 2 มม. มีเยื่อหุ่มอินดูเซียบาง

เฟินชนิดนี้ มักพบขึ้นอยู่ตามไหล่เขาหรือชายป่าที่มีความชุ่มชื้นสูง ที่ระดับ 0 - 1,300 ม. MSL กระจายพันธุ์ในอินเดียตอนใต้ ศรีลังกา ไต้หวัน และอุษาคเนย์ ในไทยพบทางภาคเหนือ ภาคตะวันออก และภาคใต้

Diplazium tomentosum Bl.

ชื่อ tomentosum มาจากคำว่า toment + osum (toment, tomentum = stuffing for cushions: wool, feathers, etc และ osum = plenitude or notable development) หมายถึง ขน hairy

เฟินชนิดนี้ เป็นเฟินดิน มักอยู่ตามที่ลาดเนินเขาในป่าดิบชื้นตลอดปี ที่ระดับความสูง 800 ม. MSL

ลักษณะต้นทั่วไป เหง้าสั้น ตั้ง หรือเอน ข้างเหง้าปกคลุมด้วยรากเส้นใหญ่ เกล็ดที่เหง้า แคบ ขนาด 4:0.6 มม. เกล็ดสีเดียว สีน้ำตาลเข้ม ขอบกึ่งเรียบหรือเป็นคลื่น

ก้านใบ สีฟาง ส่วนล่างสีน้ำตาลแดง ใบปกติ ก้านยาว 15 ซม. ใบที่สร้างสปอร์ ยาวได้ถึง 35 ซม.

ใบ เป็นใบประกอบขนนก-ใบย่อยหยักลึก pinnae-bipinatifid รูปขอบขนาน-กึ่งสามเหลี่ยม ปลายเรียวแหลม ขนาดใบ 30 : 12 ซม. ใบหนาเหมือนแผ่นหนัง สีเขียวเข้ม เหลือบน้ำเงินเมื่ออยู่ในสภาพชุ่มชื้นสูง และดำเมื่อแห้ง

แกนหลักกลางใบ ปกคลุมแน่นด้วยขนหยาบและสั้น มี septa สีน้ำตาล

ใบย่อยล่างสุด กางชี้ลง รูปหอก มีก้านสั้นๆ โคนใบฝั่งบนเป็นติ่งหู ขนาด 7:2 ซม.

ใบย่อยจากช่วงกลางลงมา มีก้านสั้นๆ ใบแผ่กางออก ปลายแหลมถึงเรียวแหลม ที่โคนส่วนบนเป็นติ่งหู ส่วนล่างกลมถึงรูปลิ่ม ขอบใบหยัก 1/2 - 2/3 ระยะจากขอบถึงแกนกลาง ช่วงปลายใ เป็นหยัก โคนเชื่อมติดกัน

ส่วนหยักที่ขอบใบย่อย เฉียง รูปขอบขนาน สอบแหลมเป็นซี่ฟัน ขนาด 10:4 มม.

เส้นใบแตกสาขาแบบขนนก ปลายอิสระหรือเป็นแฉก

กลุ่มอับสปอร์ เกิดบนเส้นใบ ปกติมักอยู่ส่วนบนของเส้นใบแต่ละชุด มีเยื่ออินดูเซียแข็งและติดทน