วงศ์ DAVALLIACEAE
 Humata at Victoria Peak-Hongkong [ Image : Blue Jay ] |
เฟินสกุลนี้ มีขนาดเล็ก อาศัยอยู่่ตามตามต้นไม้หรือโขดหิน ในป่าบริเวณที่มีความชื้นสูง
ปลูกเลี้ยงเป็นไม้ประดับได้ยาก เหง้า เป็นเส้นผอมเรียวและเลื้อยยาว
ปกคลุมแน่นด้วยเกล็ดรูปก้นปิด เหง้าแตกกิ่งก้านสาขามากมาย รากเยอะ ลักษณะใบ
บางชนิดก้านยาว บางชนิดสั้น โคนก้านมีข้อต่อติดกับตัวเหง้า ผิวหน้าด้านบนเป็นร่อง
ภายในก้านมีท่อลำเลียง จัดเรียงเป็น 2 กลุ่ม รูป U ตัวใบ หนาเหมือนแผ่นหนัง
ผิวใบเกลี้ยง รูปขอบขนาน ถึงรูปหอก มีใบเดี่ยวปกติ ไปถึง ใบประกอบขนนกธรรมดา
ถึงขนนก 3 ชั้นหยักลึก บริเวณริมขอบใบปลายสุดของเส้นใยร่างแห อับสปอร์
รูปกลม อยู่ที่ขอบใบ ปลายสุดของเส้นใยใบ มีเยื่ออินดูเซียปิดอยู่ด้านข้างอับสปอร์ เฟินในสกุลนี้ มีราว 40 ชนิด ส่วนมากอยู่ใน Asian สำหรับในบ้านเรา พบ 5 ชนิด |
| Key to the species : | ||
| 1a | Frond monomorphic ใบสปอร์และใบปกติ รูปร่างเหมือนกัน |
2a |
| 1b | Frond dimorphic ใบมี 2 แบบ (ใบสปอร์กับใบปกติ รูปร่างไม่เหมือนกัน) |
H. heterophylla |
| 2a | Frond all deeply lobed ขอบใบเป็นหยักลึก |
3 |
| 2b | Frond simple and entire or a
little lobed ใบเดี่ยวปกติ ขอบเรียบหรือหยักเล็กน้อย |
H. angustata |
| 3a | Frond lobed almost
to midrib or pinnate; lobes (or pinnae) with many secondary lobed
ใบหยักลึกเกือบถึงแกนกลางใบหรือเป็นใบประกอบขนนก ที่ขอบของส่วนหยักหรือใบย่อย เป็นหยักอีกชั้น |
4 |
| 3b | Lobes of lamina entire except
for a single secondary lobe on each of the basal pair ส่วนหยักของแผ่นใบมีขอบเรียบ ยกเว้นส่วนหยักคู่ล่างขอบเป็นหยักอีกชั้น |
H. pectinata |
| 4a | Frond pinnate, or large ones
bipinnate-tripinnifid at base, fertile frond narrower than sterile
ones ใบประกอบขนนกชั้นเดียว หรือใบประกอบขนนก 2 ชั้นที่มีคู่ล่างเป็นหยักลึกดูเหมือนใบปรกอบขนนก 3 ชั้น ใบสปอร์มีขนาดผอมกว่าใบปกติ |
H. vestita |
| 4b | Frond lobed to pinnate; fertile
frond hardly; narrower than sterile ones ขอบใบหยัก หรือใบประกอบขนนก ใบสปอร์หนาแข็งกว่าและผอมกว่าใบปกติ |
H. repens |
ตัวอย่างของเฟินสกุลนี้ที่พบในบ้านเรา
 [ Image : Trid@BKK ] |
Humata heterophylla (Smith)
Desv. Synonym : Davallia heterophylla ชื่ออื่น : ปลายมน |
|
| ชื่อ heterophylla มาจากคำว่า heteros+o+phyllo (heteros = the other, the second, different, another และ phyllo = leaf, foliage) เฟินชนิดนี้ เป็นเฟินเกาะอาศัย อยู่ตามต้นไม้ หรือตามโขดหินที่ชุ่มชื้น ในป่าทึบ และบ่อยครั้งที่พบอยู่ใกล้ทะเล ลักษณะทั่วไป ลำต้นเป็นเหง้าเลื้อยยาว สีเขียว ขนาดเหง้า dia. 1.5 ม.ม. เหง้ามีเกล็ดปกคลุมแน่น เกล็ด รูปขอบขนาน ปลายเป็นหางยาว ชี้กางออก ขนาดเกล็ด 6:0.7 ม.ม. สีแดง-สีน้ำตาล มีใบออกห่าง ใบอ่อนออกมาใหม่ มักเป็นสีแดง |
 Sterile fronds [ Image : Trid@BKK ] |
|
| ใบมี 2 แบบ(dimorphic) ใบปกติ sterile frond และใบสปอร์ fertile frond | ||
 Fertile frond |
ใบปกติ sterile frond ก้านใบ ยาว 0.5-2.5 ซ.ม. เป็นปีกแคบๆ ด้านข้าง | |
| ตัวใบ เป็นใบเดี่ยว รูปขอบขนาน ปลายเรียวแหลม โคนใบเป็นรูปลิ่มถึงรูปมน
ขอบเรียบ ขนาด 6-9:2-2.5 ซ.ม. ใบเป็นเงามันคล้ายแผ่นหนัง ผิวใบเกลี้ยง
เส้นใบแตกกิ่งสาขา 1-2 ครั้ง ปลายอิสระ ใบสปอร์ ferntile frond ก้านใบยาว 1-2.5 ซ.ม. มีปีกด้านข้าง ตัวใบ เป็นรูปแถบยาวแกมรูปหอก โคนและปลายค่อยสอบแคบเข้า ขนาดใบ 10:1-1.2 ซ.ม. ขอบใบเป็นหยัก ราว 1/2 ของระยะขอบถึงแกนกลางใบ ปลายหยักมนกลม เป็นคลื่น |
 sori with indusia [ Image : Trid@BKK ] |
|
อับสปอร์ อยู่ที่ปลายเส้นใบบริเวณขอบใบ มี 3-5 กลุ่ม ที่ตำแหน่งแต่ละหยัก มีน้อยที่อยู่ห่างจากขอบใบเข้าไป อับสปอร์ รูปรี-กึ่งกลม มีเยื่อหุ้มอินดูเซีย ขนาด 1:2 ม.ม สีน้ำตาล ขอบเรียบ |
||
เฟินชนิดนี้ กระจายพันธุ์อยู่ใน อินเดีย ภาคใต้ของไทย มาเลย์ อินโดนีเซีย ฟิลิปปินส์ นิวกีวนี หมู่เกาะในแปซิฟิค การปลูกเลี้ยง : ต้องการแสงแดดรำไร เครื่องปลูกระบายน้ำดี บรรยากาศมีความชุ่มชื้นสูง |
||
 |
Humata pectinata (Smith.) Desv. | |
ชื่อ pectinata มาจากคำว่า เฟินชนิดนี้ มักเกาะอาศัยอยู่ตามก้อนหิน ในป่าดิื้บชื้นตลอดปี ที่ระดับความสูง 300 ม. MSL |
 Rhizome long-creeping; Scales oblong-lanceolate, bicoloured |
|
| ลักษณะทั่วไป เหง้าเลื้อยยาว ขนาด dia. 1.5 มม. ผิวเรียบ ปกคลุมแน่นด้วยเกล็ดตลอดเหง้า | ||
 |
|
|
| ก้านใบ ทรงกระบอก ยาวได้ถึง 15 ซ.ม. มีเกล็ดปกคลุมประปราย | ||
| ใบ รูปขอบขนาน ปลายเรียวแหลม โคนกลม ใบหนาเหมือนแผ่นหนัง ผิวเกลี้ยง ขนาดใบ 17 : 45 ซม. ขอบใบหยักเกือบถึงแกนกลาง; ส่วนหยัก ปลายมนกลมถึงแหลม ขอบเรียบถึงหยักมนถี่ หยักชุดล่างขอบเป็นหยักอีกชั้น ขนาดหยักคู่ล่าง มีขนาดใหญ่สุด และด้านล่างของขอบเป็นหยักอีกชั้น |  Sori - round indusia, 1 mm board |
|
| อับสปอร์ เกิดใกล้ขอบของส่วนหยัก ห่างจากริมขอบเล้กน้อย มีเยื่อหุ้มอินดูเซีย รูปกลม กว้าง1 มม. | ||
| เฟินชนิดนี้กระจายพันธุ์ จากภาคใต้ของไทยลงไปถึงมาเลเซีย และ Cochinchina | ||
 [ Image : คนดอยอุ้มผาง ] |
Humata repens (L. f.) J. Small ex. Diels ชื่ออื่น : กูดห้อมใบย่อย กูดทอง นาคราชตัวเมีย |
|
ชื่อ repens แปลว่า to crawl, creep ลักษณะทั่วไป เหง้าเลื้อยยาว ใบออกห่าง ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 1.5 มม. ผิวเกลี้ยง มีเกล็ดปกคลุมตลอดความยาว เกล็ด โคนแหลม ปลายเรียวแหลมยาว ขนาด 7:1.2 มม. สีน้ำตาล |
 |
|
| ก้านใบ ทรงกระบอก สีฟางอ่อน ยาวได้ถึง 7 ซม. มีเกล็ดประปราย | ||
 [ Image : Takieng Pa@Yala ] |
ใบ รูปกึ่งสามเหลี่ยมแกมขอบขนาน หรือรูปห้าเหลี่ยมมุนมน หนาเหมือนแผ่นหนัง ผิวเกลี้ยง ขนาด 2.5-10 : 2-7 ซ.ม.; ใบย่อยคู่ล่าง ขนาดใหญ่สุด รูปกึ่งสามเหลี่ยมแกมขอบขนาน หยักลึกหรือเป็นใบประกอบขนนกอีกชั้น; ใบย่อยช่วงบน ขอบหยักตื้นถึงเรียบ โคนไม่มีก้าน หรือโคนเชื่อมติดกัน ใบย่อยชั้นในที่ใบชุดล่าง ใบย่อยที่โคนใหญ่กว่าใบย่อยอื่นในชั้น กลุ่มอับสปอร์ อยู่ที่ริมขอบใบ ขนาดเล็ก เยื่อหุ้มอินดูเซียรูปกึ่งกลม เรียบ ฐานกว้าง 1 มม. เฟินชนิดนี้กระจายพันธุ์อยู่ในเขตร้อนหลายแห่งของโลก ในบ้านเราพบได้ทั่วไปในหลายภาค |
|
| Humata vestita (Blume) T. Moore ลักษณะทั่วไป เหง้าเลื้อยยาว มีขนาด dia. 2 มม. มีเกล็ดปกคลุมแน่นตลอดเหง้า เกล็ดเป็นรูปหอกยาว
ปลายแหลม โคนแหลม ปลายสอบเรียว สีน้ำตาลและที่ขอบสีอ่อนกว่า ก้านใบ ทรงกระบอก มีขนประปราย
หรือเกือบเกลี้ยง ยาวได้ถึง 15 ซ.ม. ตัวใบ รูปขอบขนานแกมกึ่งสามเหลี่ยม ขนาด 14 : 11 ซ.ม. เป็นใบย่อยช่วงล่างใหญ่สุดและเป็นขนนก 2 ชั้น ถึง หยักลึกแบบ 3
ชั้น แผ่นใบ 2 ข้างของแกนมีขนาดไม่เท่ากัน
ใบย่อยช่วงบน เป็นรูปแถบ-กึ่งสามเหลี่ยม ขนาดเล็กลงไปจรดปลายใบ |
Humata angustata (Hook. & Grev.) C. Presl. พบทางภาคใต้ ยะลา นราธิวาส