> DRYOPTERIDACEAE > Cyclopeltis || < Back

สกุล Cyclopeltis J. Sm.
วงศ์ DRYOPTERIDACEAE

ชื่อสกุล Cyclopeltis มาจากคำว่า cyclos + peltatus (cyclos = circle, ring, disk, peltatus = pelate, a small shield) หมายถึง เยื่อหุ้มอินดูเซียเป็นแผ่นรูปก้านปิด

ลักษณะทั่วไป ลำต้นเป็นเหง้าสั้น ตั้ง มีเกล็ดปกคลุมแน่น เกล็ดไม่เป็นรูปก้นปิด (peltate) ก้านใบ มีเกล็ดปกคลุมตลอด ใบมีลักษณะเป็นใบประกอบขนนก มีใบย่อยจำนวนมาก โคนใบย่อยเป็นข้อ ขอบใบกึ่งเรียบ เนื้อใบบาง ผิวเหมือนแผ่นหนัง ใบสดสีเขียวเข้ม เส้นใบอิสระแตกสาขาเป็นกิ่งคู่ อับสปอร์ เกิดที่ปลายเส้นใบฝั่งล่าง ปกติจัดเรียงตัวเป็น 2-3 แถวอยู่ข้างเส้นใบหลัก อินดูเซียรูปก้านปิด

เฟินในสกุลนี้ มีราว 6-8 ชนิด กระจายพันธุ์อยู่ใน อุษาคเนย์ จีนตอนใต้ แปซิฟิคตะสันตก ในอเมริกาใต้พบ 1 ชนิด ในไทยพบ 1 ชนิด

Cyclopetis crenata ( F'ee) C. Chr.
ชื่ออื่น : ปีกแมลงทับ (ไทย) ** ชื่อทางการค้า

เฟินชนิดนี้ เป็นเฟินดินขนาดเล็ก-กลาง ทรงพุ่มกลม ใบออกเวียนรอบ ในธรรมชาติมักพบอยู่บริเวณที่ชุ่มชื้น ในป่าดิบชื้นตลอดปี

ชื่อชนิด crenata มาจากคำว่า crena +atus, คำว่า crena แปลว่า notch

ลักษณะต้นทั่วไป ลำต้นเป็นเหง้าสั้นตั้ง มีเกล็ดปกคลุมแน่น เกล็ดมีลักษณะ บาง ขนาด 30:1.2 มม. สีน้ำตาลเข้ม ขอบหยักเป็นซี่ฟัน
ก้านใบ ยาวราว 25 ซม. มีเกล็ดปกคลุมแน่นที่โคน ส่วนบนมีเกล็ดประปราย เกล็ดสีฟางอ่อน
ใบ รูปขอบขนานแกมรูปหอกอย่างกว้าง ขนาด 60:25 ซม. ค่อยๆ สอบแคบลงสู่โคนและปลาย
แกนหลักกลางใบ มีหุ้มแนบด้วยขนยาว ผิวด้านบนเป็นร่อง
ใบย่อยด้านข้าง มีใบย่อยจำนวนมาก อาจมากกว่า 30 คู่
ตัวใบย่อย ไม่มีก้าน เชื่อมติดกับแกนหลักกลางใบ ใบย่อยรูปหอก ปลายเป็นติ่งหางยาว โคนใบรูปลิ่มกว้างหรือรูปหัวใจ โคนใบฝั่งล่างทับอยู่บนแกนหลัก และโคนใบฝั่งบนอยู่ใต้แกนหลัก

ใบย่อยช่วงกลาง มีขนาดใหญ่สุด 13 : 1.8 ซม. ใบย่อยที่ปลายสุด มีขนาดใหญ่กว่าใบย่อยถัดลงมา กว้าง 2 ซม.
ใบย่อยขอบกึ่งเรียบ หรือเป็นคลื่น ใบเหมือนแผ่นหนัง ผิวเกลี้ยง เส้นกลางใบนูนขึ้นทั้ง 2 ด้าน มีขนประปราย เส้นใบอิสระ แตกกิ่งสาขาช่วงโคนใบ ใบที่สร้างสปอร์ผอมรียวกว่าใบปกติ
อับสปอร์ เกิดที่ปลายเส้นใบ ปกติจัดเรียงตัวเป็น 2-3 แถว อยู่ข้างเส้นกลางใบ เยื่ออินดูเซียขอบเรียบ รูปก้นปิด หลุดร่วงง่าย

เฟินปีกแมลงทับ (ไทย) กระจายพันธุ์ตั้งแต่ พม่า จีนตอนใต้ อุษาคเนย์ ลงไปถึงมาเลเซียฝั่งตะวันตก
ในบ้านเรามีพบที่ แม่ฮ่องสอน นครนายก จันทบุรี กาญจนบุรี ประจวบคีรีขันธ์ ชุมพร สุราษฏร์ สตูล ยะลา


Cyclopeltis presliana (J. Sm.) Berkeley
ชื่ออื่น : เฟินปีกแมลงทับ (ฟิลิปปินส์) **ชื่อทางการค้า
เฟินปีกแมลงทับ สายพันธุ์นี้ นำเข้ามา ปลูกและขยายพันธุ์ในบ้านเรา จนเป็นที่นิยมแพร่หลาย เนื่องจากปลูกเลี้ยงง่าย โตเร็ว ขยายพันธุ์เร็ว และใบเขียวเข้มเป็นเงามัน ใกล้เคียงกับสีของปีกแมลงทับ
ชนิดนี้ มีลักษณะคล้ายคลึงกับ เฟินปีกแมลงทับ (ไทย) ที่พบในธรรมชาติบ้านเรา
ลักษณะทั่วไป เหง้าสั้น ตั้ง มีเกล็ดปกคลุมแน่นที่ยอดเหง้า
ก้านใบ ยาวราว 20 ซม. สีน้ำตาลเข้มเกือบดำ มีเกล็ดปกคลุมแน่นที่โคน ส่วนบนมีเกล็ดประปราย
เกล็ดที่ก้าน สีฟางอ่อน รูปแคบยาว ปลายเป็นหางยาว ขอบเรียบ ขนาด 10 : 0.5 มม. คดโค้งแนบติดกับผิวก้าน
ใบ รูปขอบขนานแกมรูปหอกอย่างแคบ ขนาด 80:25 ซม. ค่อยๆ สอบแคบลงสู่โคนและปลายใบ
แกนหลักกลางใบ ผิวก้านขรุขระ มีหุ้มแนบด้วยขนยาว กระจายประปราย สีน้ำตาลเข้มเกือบดำ ผิวด้านบนเป็นร่องตื้นๆ ที่ขอบของร่องเป็นสันมน
ใบย่อยด้านข้าง 2 ข้างอยู่เยื้องกัน มีใบย่อยจำนวนมาก อาจมากกว่า 40 คู่ ขึ้นกับขนาดของใบ และอายุต้น
ตัวใบย่อย ไม่มีก้าน โคนเชื่อมติดกับแกนหลักกลางใบ

ใบย่อย แผ่กางออก รูปหอกอย่างแคบ ปลายสอบเรียวแหลม โค้งเคียวขึ้นไปทางปลายใบ ส่วนโคนใบรูปหัวใจ โคนใบฝั่งล่างเกยทับอยู่บนแกนหลัก และโคนใบฝั่งบนอยู่ใต้แกนหลัก
เส้นกลางใบนูนขึ้นทั้งสองด้าน ด้านใต้มีขนประปราย สีฟางอ่อน
ขอบใบกึ่งเรียบหรือเป็นคลื่น

เนื้อใบหนา ผิวหน้าเกือบเกลี้ยง สีเขียวเข้ม เป็นเงามันเหมือนแผ่นหนัง
ด้านล่างสีเขียวอ่อนและด้าน เส้นใบอิสระ แตกแขนง ปลายเส้นใบจรด หรือเกือบจรดถึงริมขอบใบ พอมองเห็นได้บ้าง

ใบย่อยช่วงกลาง มีขนาดใหญ่สุด 8 : 2.0 ซม.
ใบย่อยที่ปลายสุด ขนาดเล็กสุด รูปหอกปลายแหลม โคนไม่เป็นรูปหัวใจแบบใบย่อยส่วนล่าง คือ โคนด้านขวาแฉกลึกเกือบถึงแกน ส่วนแฉกรูปหอก ปลายมน-แหลม
โคนด้านซ้ายตัดตรง หรือลดขนาด
ใบย่อยด้านล่างใกล้โคน หลายคู่ เป็นรูปหอกฐานกว้าง ปลายมนถึงแหลม แผ่กางชี้ลงทางโคนใบ

ใบอ่อนใหม่ มีสีม่วงอมน้ำตาลหรือดำ เมื่อใบโตเต็มที่เปลี่ยนเป็นสีเขียวเข้มปีกแมลงทับ ใบที่สร้างสปอร์รูปร่างไม่แตกต่างกับใบปกติที่ไม่สร้างสปอร์

อับสปอร์ เกิดที่ปลายเส้นใบ ปกติจัดเรียงตัวเป็น 2 แถว อยู่ข้างเส้นกลางใบ เยื่ออินดูเซียขอบเรียบ กลม รูปก้นปิด หลุดร่วงง่ายเมื่อสปอร์แก่

เฟินชนิดนี้ ปลูกเลี้ยงดูแลง่ายและโตเร็ว เครื่องปลูกระบายน้ำดี ชอบความชื้นในอากาศสูง
อยู่ร่มถึงแสงรำไร


> DRYOPTERIDACEAE > Cyclopeltis || < Back