วงศ์ LYCOPODIACEAE
ระย้า ยมโดย สร้อยนางกรอง ช้องนางคลี่ สร้อยนารี หางสิงห์ หางค่าง หางเปียเจ๊ก
สามร้อยยอด
|
|
พืชวงศ์นี้ที่มีบรรพบุรุษมาตั้งแต่ยุคดึกดำบรรพ์ จัดเป็นญาติของเฟิน (Fern Allies) คือ ไม่ใช่เฟินแท้ เพราะใบอ่อนไม่ม้วนเป็นวงแบบเฟินแท้ ไม่มีสปอร์เกิดที่ใต้ใบ แบบเฟินแท้ทั่วไป และระบบราก ไม่เป็นรากแท้ คือ ไม่มีท่อลำเลียงแบบระบบรากแท้ พืชในวงศ์นี้ ปัจจุบันมีแนวโน้มสูญพันธุ์ เนื่องจากถิ่นที่อยู่ตามธรรมชาติถูกทำลาย อันเนื่องจากฝีมือมนุษย์และสภาพแวดล้อมเปลี่ยนแปลงไป การเก็บของป่าออกมาขายเป็นปริมาณมาก ยังรวมไปถึง การเปลี่ยนแปลงไปของสภาวะแวดล้อมโลกและชั้นบรรยากาศด้วย ลักษณะทั่วไป มีทั้งที่เป็นไม้ดิน ไม้เกาะอาศัยตามโขดหินหรือตามต้นไม้ ลำต้น มีลักษณะเป็นสายยาว มีทั้งชนิด ที่ตั้งชูขึ้น ชนิดสายห้อยย้อย หรือชนิดทอดเลื้อยไปกับพื้น ที่โคนลำต้นมีราก คล้ายเส้นลวดจำนวนมาก ขนาดลำต้น บางชนิดยาว 4-5 ซ.ม. และบางชนิดยาวได้ถึง 15 ม. ก็มี ลำต้นแตกกิ่งเป็นคู่ และมีใบเป็นใบเดี่ยวขนาดเล็ก เป็น microphyllous leaves (มีเส้นกลางใบ ไม่มีเส้นใบย่อย) จัดเป็น scale-like leaves เรียงกระจายเวียนตลอดลำต้น แต่ละใบมีเส้นกลางใบ 1 เส้น บางชนิดใบปกติและใบสร้างสปอร์ (sporophyll) มีลักษณะต่างกัน บางชนิดมีใบสปอร์ที่ปลายกิ่ง มีลักษณะเป็นใบเล็กๆ อัดเรียงตัวกันเป็นแท่งเรียก Strobilus บางชนิดมีกลุ่มสปอร์อยู่ตามลำต้น สปอร์เป็นชนิด homosporus ลักษณะเป็นฝุ่นสีเขียวอ่อน |
ไม้ในกลุ่มมีชื่อไทยที่ไพเราะ เช่น ระย้า ยมโดย สร้อยนางกรอง ช้องนางคลี่
สร้อยนารี หางสิงห์ หางเปียเจ๊ก สามร้อยยอด เป็นไม้ที่สวยงามน่าเลี้ยงมากจำพวกหนึ่งในบรรดาไม้เกาะอาศัย
(Ephiphyte) ดูวิธีการปลูกเลี้ยง
จากหลักฐานฟอสซิล พืชในวงศ์นี้มีมาตั้งแต่ยุคดีโวเนียน (Devonion Peroid)
400 ล้านปีที่แล้ว จึงนับว่า เป็นพืชที่มีมาแต่โบราณ สมาชิกพืชในวงศ์มีราว
10-15 สกุล รวมจำนวน ราว 450 ชนิด ในไทยมี 4 สกุล คือ Lycopodium, Huperizia
, Lycopodiella, และ Phyllogossum
|
|
![[สร้อยนางกรอง]](Huperzia/carin-01s.jpg)
![[ระย้าเกล็ดหอย]](Lycopodium/phleg-03s.jpg)
ไม้ในกลุ่มนี้เป็นเฟินเกาะอาศัยอยู่ตามต้นไม้ใหญ่ ตามก้อนหิน หรือหน้าผา
มักพบอยู่รวมกับมอส มักพบในป่าฝนชุก หรือป่าดงดิบที่มีความชุ่มชื้นสูง การปลูกเพื่อตกแต่งสามารถทำได้หลายวิธี
วิธีที่นิยมกันมากที่สุด คือ การปลูกในกระเช้าแขวน เอาไว้ในโรงเรือนเพาะเลี้ยง
แต่หากเป็นชนิดที่เลี้ยงง่ายหน่อย สามารถแขวนตกแต่งในสวนภายนอกได้ โดยจัดสภาพแวดล้อมให้เหมาะสมกับถิ่นที่อยู่ในธรรมชาติของมัน
ไม้ในกลุ่มนี้ เป็นไม้ที่เลี้ยงง่าย แต่ต้องการความเอาใจใส่มากด้วยเช่นกัน
ที่สำคัญ ชอบอยู่ในที่อากาศถ่ายเทดี มีความชื้นสูง แสงแดดอ่อนๆ หรือแสงแดดที่ผ่านการกรองบ้างแล้ว
ไม้ในกลุ่มนี้ หากนำไปปลูกลงดินมีโอกาสรอดยาก ปลูกเป็นไม้แขวนดีกว่า โดยใช้กระถางที่ระบายน้ำได้ดีแต่เก็บความชื้นได้สูง
รากต้องการอากาศถ่ายเทสะดวก
เครื่องปลูก ใช้ spaghnum peat หรือถ่าน หรือเปลือกไม้ เป็นวัสดุที่เหมาะสม และที่ต้องระวังคือ ลวดที่แขวนกระถาง ควรใช้ลวดใหม่ เพราะลวดที่เป็นสนิมจะทำอันตรายกับต้นไม้ได้
การดูแลรักษา
ในช่วงฤดูแล้ง ควรรดน้ำวันละ 2 ครั้ง เช้า-เย็น ให้ทั่วบริเวณที่ปลูก เพื่อให้มีความชื้นในอากาศรอบบริเวณที่ปลูกเลี้ยง
ส่วนในฤดูฝน หากต้นได้ัรับน้ำเต็มที่ ไม่จำเป็นต้องให้น้ำเพิ่ม เว้นแต่ฝนทิ้งช่วงไปหลายวัน หรือฝนตกน้อยเกินไป
หรือวันที่ฝนไม่ตกแต่มีแดดจัดมาก ควรพ่นหรือพรมน้ำให้บ้าง
การขยายพันธุ์
การเจริญเติบโตเป็นกอ แบบ Sympodial เช่นเดียวกับกล้วยไม้แคทลียา หรือหวาย
การแบ่งกอจึงใช้วิธีแยกต้นที่มีหน่อหรือลำหน้า 1-2 หน่อมาปลูก โดยเฉือนให้มีแผ่นรากติดมาส่วนหนึ่งด้วย
ใช้รากชายผ้าสีดาหุ้มโคนต้นแล้วนำไปชำในเครื่องปลูก นอกจากนี้ อาจใช้วิธี
ชำกิ่ง หรือตอนกิ่ง ดูวิธีการในหน้า สาระน่ารู้
การให้น้ำ
ไม้ชนิดนี้ต้องการความชื้นสูง แต่ไม่ชอบให้เครื่องปลูกหรือรากแฉะ ในช่วงหน้าแล้งต้องให้น้ำมากกว่าในช่วงหน้าหนาว
การรดน้ำในช่วงเช้าจะดีกว่าเวลาอื่น เพื่อให้มีช่วงได้แห้งบ้างและลดปัญหาการเน่าเนื่องจากเชื้อโรคเชื้อรา
การให้ปุ๋ย
การให้ปุ๋ย ควรระมัดระวังพอสมควร เพราะมีความอ่อนไหวและบอบบาง
การให้ปุ๋ย ควรให้ในช่วงหน้าร้อนดีที่สุด โดยใช้ปุ๋ยละลายน้ำรดน้ำ ปุ๋ยที่เหมาะจะเป็นปุ๋ยสกัดจากปลา
ปุ๋ยสกัดจากสาหร่ายทะเล หรือปุ๋ยคอก
แมลงศัตรู
คอยระวังหอยทากกัดกินใบอ่อนด้วย ส่วนแมลงชนิดอื่นพบไม่บ่อยที่เข้ามาทำลายไม้กลุ่มนี้
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
| 1a | Horizontal stems present; upright shoot systems alternating along
rhizome; roots emerging from where they originate; sporangia borne
in axils of highly modified, reduced sporophylls aggregated into
upright or nodding or pendent strobili; spores reticulate or rugulate. มีแกนต้นทอดนอน ลำต้นออกสลับตามเหง้า รากฝังจมเข้าไปตั้งแต่เริ่มงอกออกมา sporangia เกิดตามแกนที่ highly modified |
2 |
| 1b | Horizontal stems absent; upright parts of shoots clustered;
roots traveling in stem cortex some distance before emerging; sporangia
borne in axils of unmodified leaves; spores pitted to small-grooved. |
Huperzia |
| Horizontal stems absent; upright parts of shoots clustered;
roots traveling in stem cortex some distance before emerging; sporangia
borne in axils of unmodified leaves; spores pitted to small-grooved. ไม่มีแกนต้นทอดนอน ลำต้นออกเป็นกอรอบ รากเดินใน stem cortex ระยะหนึ่งก่อนที่จะฝังจมลงไป sporangia เกิดตามแกนของใบที่ไม่เปลี่ยนแปลงรูปร่าง |
2 | |
| Horizontal stems present; upright shoot systems alternating along
rhizome; roots emerging from where they originate; sporangia borne
in axils of highly modified, reduced sporophylls aggregated into
upright or nodding or pendent strobili; spores reticulate or rugulate. มีแกนต้นทอดนอน ลำต้นออกสลับตามความยาวของเหง้า รากฝังจมเข้าไปตั้งแต่เริ่มงอกออกมา sporangia เกิดตามแกนที่ highly modified |
3 | |
| 2a | Leafy gemmae and gemmiferous branchlets absent; spore sides at equator convex with acute to blunt angles; mainly tropical, epiphytic. | Phlegmariurus |
| 2b | Leafy gemmae and gemmiferous branchlets present; spore sides at equator concave with truncate angles; mainly temperate and subarctic, terrestrial or on rock. | Huperzia |
| 3a | Strobili borne on distinct peduncles or sessile; peduncles, if present, bearing remote, reduced leaves; spores reticulate; gametophytes subterranean, nonphotosynthetic; mainly dry uplands. | 4 |
| 3b | Strobili erect on leafy peduncles (or nonleafy peduncles in Pseudolycopodiella) or nodding or pendent on lateral shoots; peduncles, if present, bearing closely spaced, unreduced leaves; spores rugulate; gametophytes on substrate surface, photosynthetic; mainly wetlands. | 5 |
| 4a | Ultimate shoots (including leaves) 5--12 mm diam.; rounded (flattened in Lycopodium obscurum); leaves 6-ranked or more, not imbricate; peduncles, if present, falsely appearing to have 1 main branch (pseudomonopodial) and alternate; gametophytes disc-shaped. | Lycopodium |
| 4b | Ultimate shoots (including leaves) 2--6 mm diam., quadrate to flattened (except in D. sitchense, which is round-branched); leaves mostly 4--5-ranked, mostly imbricate (except in D. sitchense); peduncles, if present, dichotomously branched; gametophytes carrot-shaped. | Diphasiastrum |
| 5a | Upright shoots many branched; leaves linear to needlelike; strobili nodding or pendent at lateral shoot tips. | Palhinhaea |
| 5b | Upright shoots not branched; leaves linear-lanceolate to lanceolate; strobili erect on upright shoots. | 6 |
| 6a | Peduncles nearly bare, with few, scattered, scalelike leaves; sporophylls shorter than leaves of peduncles; horizontal stems with lateral leaves larger than median leaves and lying flat on substrate. | Pseudolycopodiella |
| 6b | Peduncles leafy with crowded unmodified leaves; sporophylls equaling or longer than leaves of peduncles; horizontal stems with leaves monomorphic, supine or arching. | Lycopodiella |