สกุล Lycopodiella สามร้อยยอด
วงศ์ LYCOPODIACEAE

สกุลนี้ แยกมาจาก Lycopodium ออกมาเป็นอีกสกุล ลักษณะกลุ่มนี้ ลำต้นตั้งตรงหรือทอดเลื้อย ใบสร้างสปอร์ ที่เรียกว่า Stobilus ขนาดเล็กในตำแหน่งปลายกิ่ง แต่ไม่มีก้านชู ตัวอย่างเฟินในสกุลนี้

Lycopodiella cernua (L.) pic. Serm.
ชื่อพ้อง : Lycopodium cernuum (L.) pic. Serm.
ชื่อสามัญ : Creeping Club Moss
ชื่ออื่น : กูดขน หญ้าก้านเพียง แหยงแย้ สลาบ รังไก่ ดอกหิน รังไก่ รวยไก่ สามร้อยยอด

Lycopodiella cernua ที่ อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ [ Image : Popular ]

สามร้อยยอด มักพบบริเวณที่ราบหรือเนินหน้าผาเตี้ยๆ ที่เป็นดินทราย ที่ราบชายเขา ได้รับแสงแดดเต็มที่แต่ชุ่มชื้นในอากาศสูง ตั้งแต่พื้นที่ราบ ไปถึงระดับสูงกว่า 1000 เมตร MSL พบเกือบทุกภาคของไทย ตั้งแต่เหนือจรดใต้ และบางแห่งในภาคอีสาน ที่เป็นภูเขาสูง ลักษณะทั่วไป ลำต้นมีสองลักษณะ คือ มีทั้งลำต้นที่ทอดเลื้อย ไปกับพื้นดินและลำต้นตั้งตรง อาจสูงได้ถึงครึ่งเมตรหรือมากกว่า แตกกิ่งก้านสาขามาก สมชื่อ สามร้อยยอด ที่กิ่งมีใบเล็กๆ ปกคลุมหนาแน่น ลักษณะใบเรียวแหลมและลู่ไปทางปลายกิ่ง ยาวราว 3-5 ม.ม. สีเขียวอ่อน ส่วนขยายพันธุ์ ทำหน้าที่สร้างสปอร์ เรียก Stobilus เกิดที่ปลายกิ่งโค้งห้อยลงมา ยาว 0.5-1.5 ซ.ม. มีลักษณะเป็นใบเกล็ดเล็กๆ อัดกันแน่นรอบแกน ที่โคนใบเกล็ดด้านในติดกับแกนลำต้น มีอับสปอร์ติดอยู่ที่โคนใบเกล็ด

สามร้อยยอด L. cernuum ข้างถนนที่ สังขละ จ. กาญจนบุร ี ถ่ายเมื่อ ก.ค. 44 [ Image : Moo]

ในภาพ บนยอดเขา ริมถนนทางไป อ. สังขละ จ. กาญจนบุรี มีเฟินมากมายขึ้นเกาะอยู่ตามเนินดินและหินที่อยู่ริมทาง ทั้ง ๆ ที่แดดส่อง ลงจัด แต่สภาพอากาศก็ชุ่มชื้นด้วยไอน้ำ และยังมีน้ำซึมเปียกแฉะ บริเวณหน้าดินที่มีเฟินขึ้นเกาะอาศัย ในภาพ จะเห็นสามร้อยยอดขึ้นเกาะกับหิน ทิ้งตัวห้อยลงมา เป็นสาย สามร้อยยอด นิยมนำมาจัดช่อดอกไม้ กำรวมกับดอกไม้สด เป็นที่ต้องการในตลาดยุโรป สามารถนำไปทำให้แย้งและย้อมสีได้ตามที่ต้องการ เพื่อนำไปจัดรวมกับดอกไม้แห้ง บ่อยครั้งที่พวกเราหลายคนเจอตามตลาดนัด มีคนเอาสามร้อยยอดชุบน้ำมันตะไคร้หอมแล้วนำมาขาย บอกว่าเป็นต้นไม้กันยุง หากใครหลงเชื่อซื้อไป ในช่วงแรกๆ มันกันยุงได้จริง เพราะยังมีกลิ่นของน้ำมันตะไคร้หอมอยู่ แต่เมื่อกลิ่นระเหยไปหมดแล้ว ก็ไม่สามารถกันยุงได้อีกต่อไป

7. Lycopodiella Holub, Preslia. 36: 20, 22. 1964.

Bog club-moss [ Lycopodium, a genus name, and - ella, diminutive]

Plants creeping on wet ground. Roots emerging immediately on underside of stems. Horizontal stems on substrate surface, supine or arching. Upright shoots forming very leafy peduncles scattered along horizontal stems, 2--9 mm diam., unbranched. Gemmiferous branchlets and gemmae absent. Strobili solitary, fully differentiated from peduncle or peduncle not differentiated, tip blunt to ? acute; peduncle leafy, leaves not in distinct ranks, not imbricate, usually monomorphic, linear-lanceolate, margins commonly with a few teeth; sporophylls generally longer than peduncle leaves. Sporangia nearly globose. Spores rugulate, sides at equator convex, angles acute. Gametophytes photosynthetic, on substrate surface, pincushion-shaped; ring meristem absent. x = 78.

Species 8--10 (6 in the flora): north temperate region and tropical America.

This concept of Lycopodiella excludes the segregate genera Pseudolycopodiella (including Lycopodium carolinianum ) and Palhinhaea (including Lycopodium cernuum ). It has been treated as Lepidotis Palisot de Beauvois ex Mirbel, but this is a later name for Lycopodium . Species of Lycopodiella hybridize readily (see reticulogram). Hybrids between species of the same ploidy level are apparently fertile with normal meiosis and spores, but those between different ploidy levels are sterile (J. G. Bruce 1975).