สกุล Nephrolepis เฟินใบมะขาม

[ Image : Blue Jay ]

ตัวอย่างสกุลนี้ที่เรารู้จักกันดี คือ เฟินใบมะขามพันธุ์ต่างๆ ที่นิยมปลูกประดับกันอย่างแพร่หลาย หรือถือได้ว่า เป็นเฟินที่เราพบเห็นได้ง่ายและอาจบ่อยที่สุดกว่าเฟินชนิดอื่น เนื่องจากเป็นเฟินที่ปลูกเลี้ยงได้ง่าย และขยายพันธุ์ได้ไม่ยาก และยังมีชนิดหรือสายพันธุ์แตกออกไปมากมายให้เลือกปลูก ลักษณะทั่วไป ลำต้นมีเป็นเหง้าสั้น ตั้งตรงหรือเอน มีขนหรือเกล็ดสีน้ำตาลปกคลุม มีไหลเป็นเส้นเล็ก ปกคลุมด้วยขนหรือเกล็ด ดูคล้ายเชือก เลื้อยไปตามผิวดิน และเกิดเป็นต้นใหม่ตามไหลได้ บางชนิดของสกุลนี้ ระบบสามารถสร้างปมเก็บน้ำเพื่อเอาไว้ใช้ในฤดูแล้ง ลักษณะใบ ใบรูปหอกแคบ เรียวยาว เป็นใบประกอบแบบขนนก ใบย่อยไม่ก้านใบ ที่บริเวณใกล้โคนก้าน มีใบย่อยขนาดเล็กมองดูคล้ายเกล็ด สปอร์เกิดใต้ใบ เกิดเป็นแถวเดียวใกล้ขอบของใบย่อย กลุ่มอับสปอร์รูปเมล็ดถั่วหรือรูปไต มีเยื่ออินดูเซียปิดอับสปอร์ด้านบน การปลูก เครื่องปลูกที่เหมาะสำหรับเฟินชนิดนี้ ต้องการความร่วนและโปร่ง ระบายน้ำดี เก็บไว้ชื้นได้ดี เครื่องปลูกควรผสมด้วย ดินร่วนโปร่ง ใบไม้ผุ ทราย และก้อนถ่าน กระถาง สามารถเลือกกระถางตั้งพื้นหรือตระกร้ากระเช้าแขวนก็ได้ โดยสามารถแขวนได้ทั้งภายในอาคาร ในบริเวณที่มีความชื้นสูง หรือปลูกเป็นไม้พุ่มคลุมดินในสวนประดับ บริเวณที่ได้แสงอ่อน หรือแดดรำไร เช่นใต้ต้นไม้ หรือข้างตัวอาคาร หรือปลูกบริเวณที่ได้แสงแดดเต็ม ก็สามารถปลูกได้ แต่ต้องมีความชื้นเพียงพอด้วย บางชนิดปลูกเป็นไม้เกาะอาศัยบนต้นปาล์มได้ดี บางชนิดปลูกติดกำแพงได้ เมื่อมันสามารถตั้งตัวได้ จะมีไหลเลื้อยไปเกิดต้นไหม่ ทำให้ดูแน่นและสวยงามเป็นธรรมชาติ เพินชนิดนี้สามารถแพร่พันธุ์ได้รวดเร็ว การขยายพันธุ์สามารถทำได้ทั้งสปอร์และการผ่ากอแบ่งเหง้า ซึ่งวิธีหลังง่ายกว่าการเพาะสปอร์มาก

เฟินสกุลนี้มีชื่อสามัญเรียกว่า Ladder Fern, Sword Fern, Fishbone หรือ Herringbone มีทั้งชนิดที่เป็นเฟินดินและเฟินเกาะอาศัย ในป่าธรรมชาติสามารถพบได้ทั้งบนดิน หน้าผาหิน เกาะอยู่บนปาล์ม บางแห่งจัดสกุลเฟินใบมะขามอยู่ในวงศ์ต่างๆ กัน เช่น DRYOPTERIDACEE, OLEANDRACEAE, POLYPODIACEAE หรือ DAVALLIACEAE ก็มี

ตัวอย่างชนิดเฟินในสกุลนี้

Nephrolepis acutifolia
ชื่อไทย : เฟินใบมะขามใบเสี้ยว
พบทั่วไปทุกภาคของไทย อัฟริกาและเขตร้อนทั่วโลก มักพบตามพื้นป่าและหน้าผาหิน หรือตามต้นไม้ไม่สูงนัก

Nephrolepis davalloides
ชื่อไทย : เฟินใบมะขามฟันเลื่อย
ใบปกติกับใบที่สร้างสปอร์ ต่างกันที่ ใบย่อยของใบสร้างสปอร์มีขอบหยักลึกเห็นได้ชัด เฟินชนิดนี้พบทางภาคใต้ สุรษฎร์ธานี นครศรีธรรมราช ยะลา ลงไปถึงมาเลเซีย อินโดนีเซีย มักพบอยู่ตามหน้าผาหินแห้งๆ หรือตามต้นไม้ในป่าดิบชื้น

Nephrolepis biserrata (Sw.) Schott. ชื่อพ้อง : Nephrolepis ensifolium ชื่อสามัญ : Broad Sword Fern ชื่อไทย : กูดลาน จัดเป็นได้ทั้งเฟินดินและเฟินเกาะอาศัย มีขนาดค่อนข้างใหญ่ ใบยาวและฮ่อนโค้งลงมา ก้านใบยาว ราว 15-40 ซ.ม. ใบประกอบแบบขนนก ยาวได้ถึง 150 ซ.ม. กว้าง 15-30 ซ.ม. ใบรูปหอกแกมขอบขนาน ปลายและโคนสอบแหลม ใบย่อยมีจำนวนคู่ได้ถึง 80 คู่ ใบย่อยปลายเรียวถึงเรียวแหลม หรืออาจแตกแขนงเปน 2 แฉก โคนใบมักเป็นติ่งสั้นๆ ขอบจัก ผิวใบด้าสนบนมีขน ไม่มีก้านใบย่อย ปลูกเลี้ยงง่าย ชอบแสงมาก ความชื้นปานกลาง กระจายพันธุ์ทั่วไปในเขตร้อนและกึ่งเขตร้อนทั่วไปของโลก ในไทยพบทุกภาค มักขึ้นตามหน้าผาหิน หรือพื้นป่าโปร่ง และพบขึ้นตามต้นปาล์มทั่วไปทางภาคใต้

Nephrolepis biserrata (Sw.) Schott. cv. Furcans
ชื่อสามัญ : Fishtail Fern, Fishtail Sword Fern
ชื่อไทย : เฟินหางปลา เฟินก้ามปู เฟินตีนตะขาบ
ชนิดนี้ กลายพันธุ์มาจากกูดลาน Nephrolepis biserrata (Sw.) Schott ใบย่อยเรียงสลับกันสองด้าน ปลายใบย่อยแตกแขนงเป็น 2 แฉก ใบสีเขียวอ่อน มีถิ่นกำเนิดในอเมริกาใต้

Nephrolepis biserrata (Sw.) Schott. cv. Furcans Aureus
ชื่อสามัญ : Golden Fishtail Sword Fern
ลักษณะคล้าย Fishtail Sword Fern ต่างกันที่ทั้งต้นเป็นสีเหลืองอ่อน ชอบอากาศเย็นและแสงแดดจัด นำเข้ามาปลูกันในบ้านเราประมาณปี 2526

Nephrolepis cordifolia (L.) Prresl.
ชื่อสามัญ : Sword Fern, Fishbone Fern
ชื่อไทย : เฟินใบมะขาม กูดสร้อย
ลักษณะใบประกอบแบบขนนก ขอบจักตื้นถิ่นกำเนิดในเขตร้อนหรือกึ่งร้อน ในไทยพบทางภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนือ มักพบตามซอกหิน พื้นดิน หรือที่ลาดชัน ไปถึงคาคบไม้สูงๆ เป็นชนิดที่นิยมปลูกกันมากที่สุด สามารถตัดใบไปใช้ประดับได้แจกันและกำช่อดอกไม้ได้

Nephrolepis cordifolia (L.) Prresl. cv. Crestata
ชื่อสามัญ : Crestata
ชื่อไทย : สร้อยระย้า
ถิ่นกำเนิดในอินโดนีเซีย เป็นเฟินดิน ปลายใบแตกเป็นสร้อยระย้า ห้อยย้อยลงมาปกคลุมข้างกระถาง

N.cordifolia (L.) Presl. cv. Duffi ชื่อไทย : เฟินเกล็ดหอย กูดเบี้ย พุ่มแน่นตั้งตรง สูงได้ถึง 1 ม. ใบยาวแคบ ปลายใบแตกแขนงคู่ๆ ใบย่อยมีขนาดเล็ก รีค่อนข้างกลม ขอบใบหยักไม่สม่ำเสมอ สีเขียวเข้ม ทนแล้งและร้อนได้ดี ไม่ชอบอากาศเย็น

N.cordifolia (L.) Presl. cv. Doi Pui
ชื่อไทย : เฟินใบมะขามดอยปุย
กลายพันธุ์มาจากพันธุ์ปกติธรรมดา เกิดที่แปลงทดลองบนสถานีวิจัยดอยปุย เชรียงใหม่ เมื่อปี 2521 รูปใบเหมือนปกติทั่วไป ต่าสงที่ใบแข็งเป็นมัน ใบมีขนาดเล็ก ขอบหบักบิดเบี้ยวไม่แน่นอน

Nephrolepis cordifolia (L.) Prresl. cv. Plumosa
ชื่อสามัญ : Plumosa
ชื่อไทย : ขนนกสีทอง
ถิ่นกำเนิดในยุโรป เป็นเฟินดิน ชอบอากาศเย็น

Nephrolepis delicatula
ชื่อไทย : กูดสร้อยขนนก
เป็นเฟินใบมะขามที่มีใบอ่อนนุ่ม ขนาดเล็ก มักพบตามพื้นป่า หน้าผาหิน หรือบนต้นไม้ในป่าดิบเขา

Nephrolepis exaltata (L.) Schott. cv. Bostoniensis
ชื่อสามัญ : Boston Fern
ชื่อไทย : บอสตันเฟิน
เฟินชนิดนี้กลายพันธุ์มาจาก Nephrolepis exaltata ในธรรมชาติสามารถพบได้ในป่าดิบชื้น ตามหนองน้ำในฟลอริดา ลงไปถึงอเมริกาตอนใต้แถวเม็กซิโก อเมริกากลาง โพลีนีเซีย อัฟริกา เป็นความสามารถในการกระจายพันธุ์โดยลมพัดสปอร์ปลิวข้ามทวีปไป มักพบขึ้นเกาะอาศัยอยู่กับต้นปาล์ม เฟินชนิดนี้ยังมีชนิดกลายพันธุ์ไปเป็นพันธุ์ย่อยต่างๆ มากมาย ถึง 75 สายพันธุ์ เช่น เฟินผมแหม่ม เฟินงามสมิหรา เฟินเจ้าฟ้า เฟินปันหยี บอสตันแคระ

Nephrolepis exaltata (L.) Schott. cv. Bostiniensis Aureus
ชื่อสามัญ : Golden Boston
ชื่อไทย : บอสตันสีทอง
เป็นพุ่มสูงราว 40-50 ซ.ม. ใบแผ่โค้งเป็นพุ่มแน่น ใบยาว 40-60 ซ.ม. ใบย่อยบางและขอบเรียบ สีเขียวอ่อนถึงเหลืองอ่อน สามารถปลูกเป็นไม้กระถางแขวนหรือเกาะกำแพงได้

Nephrolepis exaltata (L.) Schott cv. Bostoniensis Compacta
ชื่อพ้อง : Nephrolepis exaltata (L.) Schott cv. Dwarf Boston
ชื่อไทย : บอสตันแคระ เฟินงาม
กลายพันธุ์มาจากบอสตันชนิดใบใหญ่ เกิดในอเมริกา

Nephrolepis exaltata (L.) Schott. cv. Fluffy Ruffles ชื่อสามัญ : Fluffy Ruffles ชื่อไทย : เฟินงามราชินีญี่ปุ่น

Nephrolepis exaltata (L.) Schott. cv. Gracilli-mum
ชื่อสามัญ : Irish Lace
เป็นพันธุ์เล็กแคระ

Nephrolepis exaltata (L.) Schott. cv. Rooseveltii plumosa
คล้าย Boston ตัวเดิม แต่ขอบใบหยักเป็นริ้ว

Nephrolepis exaltata (L.) Schott. cv. Smirha
เป็นพันธุ์ที่นำเข้ามาจาก ตปท. ใบแข็งหนา ใบย่อยบิดงอ โตช้า

Nephrolepis exaltata (L.) Schott. cv. Smithii
ชื่อไทย : เฟินผมแหม่ม
กลายพันธุ์มาจากสายพันธุ์ Amerpohlii เดิม

Nephrolepis exaltata (L.) Schott. cv. Trevilliam
คล้ายพันธุ์ Fluffy Ruffles แต่มีใบละเอียดและกว้างกว่า

Nephrolepis exaltata (L.) Schott. cv. Wagneri
ชื่อไทย : เฟินปันหยี

Nephrolepis exaltata (L.) Schott. cv. Whitmanii ชื่อสามัญ : Whitmanii ชื่อไทย : เฟินงาม พันธุ์ขนนก

Nephrolepis falcata
ชื่อไทย : เฟินใบมะขามบริพัตร

Nephrolepis hirsutula
ชื่อไทย : เฟินใบมะขามเล็ก
พบที่ เชียงใหม่ หนองคาย ชุมพร นครศรีธรรมราช

Nephrolepis radiacans ชื่อไทย : เฟินใบมะขามสตูล ปากูลาก๊ะ(มาเลเซีย) ใบย่อยบริเวณกลาง ยาวกว่าที่บริเวณปลายหรือที่โคนก้าน ใบสปอร์มีปลายแหลมกว่าและขอบหยักเล็กน้อย