สกุล Aglaomorpha Schott กูดเวียน กูดอ้อม
วงศ์ POLYPODIACEAE
 Aglomorpha coronans |
เฟินสกุลนี้ เป็นเฟินเกาะอาศัย ชอบขึ้นอยู่ตามคาคบไม้หรือโขดหิน
พบในป่าดิบแล้ง ป่าผลัดใบ ใกล้ลำธาร เป็นเฟินขนาดใหญ่ เหง้ามีขนสีน้ำตาลปกคลุมหนาแน่น
กอใบแผ่กระจาย เก็บสะสมเศษใบไม้และฮิวมัสไว้ที่โคนใบของกอ แต่ไม่มีใบกาบแบบกระแตไต่ไม้
Drynaria เมื่อใบแก่จะร่วงหลุดไปทั้งก้าน ต่างกับกระแตไต่ไม้
ใบแก่ยังคงติดอยู่กับต้นจนเปื่อยผุพัง ลำต้น : เป็นเหง้าเลื้อยยาวออกใบถี่ เหง้าเป็นเนื้อตันอวบน้ำ ปกคลุมหนาแน่นด้วยขนหรือเกล็ดสีน้ำตาลแดงเข้ม ใต้เหง้ามีรากแผ่กระจายเพื่อยึดเกาะอาศัยและดูดธาตุอาหาร ใบ : ก้านใบสั้น โคนใบอยู่ชิดติดเหง้า ใบเป็นหยักพูลึกเกือบถึงเส้นกลางใบ
ทำให้ดูป็นใบประกอบแบบขนนก ผิวใบเกลี้ยง บางชนิดมีขนประปราาย ใบที่มีสปอร์
(fertile frond) ดูผอมเรียวกว่าใบปกติ (sterile frond) ในกอต้นมีทั้งใบปกติและใบสปอร์ |
สกุลนี้ ทั่วโลกมีรายงนพบ 14 ชนิด กระจายพันธุ์อยู่ในอุษาคเนย์ และแปซิฟิคตะวันตก
ในไทยพบ 4 ชนิด
Aglaomorpha coronans (Wall. ex. Mett.) Copel.
Aglaomorpha drynarioides (Hook.) M.C.Roos
Aglaomorpha heraclea (Kunze) Copel.
Aglaomorpha speciosa (Bl.) Presl.
 Aglomorpha coronans at Poo Luang - Loei province [ Image : Anakin @ Leoi ] |
Aglaomorpha coronans (Wall. ex. Mett.) Copel. ชื่ออื่น : กูดเวียน กูดอ้อม |
|
| เฟินชนิดนี้ เป็นเฟินกอใหญ่ ใบยาว เป็นเฟินเกาะอาศัยอยู่บนต้นไม้
หรือโขดหินอยู่ใกล้ริมน้ำ ด้วยขนาดที่ใหญ่มาก บางกอมีน้ำหนักมาก จนกระทั่งทำให้กิ้งไม้ที่มันเกาะอาศัยอยู่หักตกลงมา
แต่มันก็สามารถปรับตัวโตต่อบนผิวดินหรือบนโขดหินได้อีก กระจายพันธุ์ตั้งแต่ เทือกเขาหิมาลัย ไปถึงประเทศจีนตอนใต้ ไปถึงไต้หวัน ลงมาถึงประเทศไทย และมาเลย์ |
 [ Image : Kit@BKK ] |
|
| ลักษณะทั่วไป : ลำต้นเป็นเหง้าเลื้อย มีขนาดใหญ่ อ้วนได้ถึง 2 นิ้ว เป็นเนื้อตันอวบน้ำและเปราะหักง่าย ปกคลุมด้วยขนหรือเกล็ด เป็นเส้น ยาวได้ถึง 1.5 ซ.ม. สีน้ำตาลแดง เป็นเงามมัน ขอบเป็นหยักซี่ฟันแหลม | ||
 Born on tree but may be down and can grow well on ground [ Image : t_santad@CNX ] |
ลำต้นเหง้าเลื้อยเกาะพันรอบที่ยึดเกาะ จึงเป็นที่มาของชื่อ กูดเวียน หรือ กูดอ้อม | |
| ลักษณะใบ : เป็นใบแฉกแบบใบประกอบขนนก รูปยาว หรือรูปกึ่งสามเหลี่ยม
ยาว 30-120 ซ.ม. กว้าง 30-45 ซ.ม. ก้านใบสั้นติดกับเหง้า เนื้อใบแข็ง
หนา ผิวหน้าเป็นเงามัน ริมขอบใบเรียบ มองเห็นเส้นใยใบนูน เห็นได้ชัดเจน
ทั้งด้านบนและล่าง ที่โคนใบเป็นครีบ แผ่กว้างและขอบหยักเว้า ปลายมน กว้างได้ถึง 15 ซ.ม. ส่วนช่วงกลางใบถึงปลาย ขอบใบเป็นแฉก ลึกเกือบถึงแกนกลางใบ ส่วนโคนแฉกต่อเนื่องกันเป็นครีบที่แกนกลางใบ กว้างราวๆ 1 ม.ม. จำนวนคู่แฉกมีได้มากหลายคู่ |
 Rhizome dense covered with red brown scales [ Image : Bank @ BKK ] |
|
| ครีบกว้างและขอบเป็นแฉกหยักที่ส่วนโคนใบนี้ มองดูเหมือนใบกาบแบบเฟินกระแตไต่ไม้ Drynaria | ||
 [ Image : t_santad@yahoo.com ] |
|
|
| อับสปอร์ : เป็นกลุ่มรูปรี ยาว จัดเรียงตัวเป็นแถวยาวไปตามเส้นใยหลักของใบ เริ่มจากแกนของใบย่อยไปถึงริมขอบใบ |  ใบสปอร์ผอมเรียวกว่าใบปกติ [ Imagee : Bank ] |
|
การปลูกเลี้ยง : สามารถนำมาปลูกเลี้ยงประดับสวนได้ดี ใช้เครื่องปลูกโปร่งและเก็บความชื้นได้ดี มีอินทรีย์วัตถุมาก เช่นกาบมะพร้าวผสมใบไม้ผุ ต้องการความชุ่มชื้นในอากาศสูง แต่ไม่ชอบให้รากเปียกแฉะตลอดเวลาเป็นระยะเวลานานหลายวัน ต้องการแสงแดดรำไรถึงแดดครึ่งวัน การขยายพันธุ์ : อาศัยสปอร์ หรือแยกเหง้าไปชำ ปัจจุบันยังไม่มีใครเพาะสปอร์ออกมาจำหน่าย ที่เห็นมีขายอยู่ เจอแต่ที่เป็นของป่าเก็บมาขายกัน |
||
 |
พลับพลาที่ประทับ ที่ปางขอน อ.เมือง จ.เชียงราย ยามใดที่สมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีนาถ เสด็จทรงงานที่ภาคเหนือ และเมื่อทรงมา เยี่ยมโครงการในพระราชดำริ พระองค์จะประทับทรงงานที่พลับหลาหลังนี้ | |
บริเวณโดนรอบพลับพลาหลังนี้ มีการตกแต่งต้นไม้ ด้วยพันธุ์ไม้ท้องถิ่นนานาชนิด ให้เป็นสวนธรรมชาติ กลมกลืนกับสภาพแวดล้อม สวนโดยรอบของพลับพลาหลังนี้ มีการนำเฟินในท้องถิ่นหลายชนิด มาตกแต่งอย่างสวยงาม |
 |
|
| โดยเฉพาะด้านข้างของพลับพลาหลังนี้ มีการนำ เฟินกูดเวียนกูดอ้อม มาปลูกประดับด้านข้างอย่างสวยงาม | ||
 |
เฟินกูดเวียน หรือกูดอ้อม เมื่อนำมาประดับสวน ทำให้ดูบรรยากาศ เป็นเสมือนสวนธรรมชาติ ขอขอบคุณ คุณ 026 [ t_santad@yahoo.com ] ที่เก็บภาพสวยๆ น่าตื่นตาตื่นใจมาฝากพวกเรา |
|
 |
Aglaomorpha drynarioides (Hook.) M.C.Roos Synonym name : Merinthosorus drynarioides (Hook.) Copeland |
|
| เฟินชนิดนี้ เป็นเฟินเกาะอาศัย ขนาดใหญ่ถึงใหญ่มาก อยู่ในป่าดิบเขาที่ระดับความสูงปานกลาง พบในป่าบริเวณชายแดนระหว่างไทย-มาเลย์ เฟินชนิดนี้ไม่มีรายงานในหนังสือ Flora of Thailad Vol.3 Part. 4 |  |
|
| This species is native to Thailand, large to so larger epiphyte on forest trees in the forest near the border with Malaysia. | ||
 |
ลำต้นเป็นเหง้าอวบอ้วน เลื้อยสั้น มีเกล็ดปกคลุมแน่น มีใบออกถี่เกือบติดกัน | |
| ใบปกติ โคนใบอยู่ติดลำ้ต้นเหง้า ใบรูปทรงเหมือนกูดเวียนกูดอ้อม A. heraclea แต่มีขนาดเล็กกว่า ใบยาว ราว 0.8-1.75 ม. |  |
|
| ขอบใบเป็นแฉกลึก ดูเหมือนใบประกอบขนนก ส่วนแฉกช่วงกลางใหญ่ยาวสุด
และส่วนแฉกใกล้โคน ตื้นดูเหมือนเป็นใบกาบ ปลายส่วนแฉก มนกลมถึงแหลม |
||
 |
ส่วนที่สร้างสปอร์ เกิดที่ส่วนปลายของใบปกติ เป็นลักษณะแบบใบประกอบขนนก ผอมเรียวยาว กว้างราว 1 ซ.ม. ยาว 10 ซ.ม. | |
| อับสปอร์ อยู่ใต้ใบปกคลุม กระจายทั่ว หรือเป็นกลุ่มๆ เมื่อสปอร์เมื่อแก่ เป็นสีเหลืองอ่อน |  |
|
| ในบ้านเรา พบที่ จ. ยะลา ในป่าบริเวณพรมแดนไทย-มาเลย์ การปลูกเลี้ยง : ต้องการแสงมาก เครื่องปลูกระบายน้ำได้ดี ไม่ขังแฉะ มีอินทรีย์วัตถุมาก เก็บความชื้นได้นาน |
||
| Aglaomorpha heraclea (Kunze) Copel. Common Name : Bare Foot Fern (อุ้งตีนหมี) ชื่ออื่น : อุ้งตีนหมี, Paku suloh (มาเลย์) เป็นเฟินเกาะอาศัย ขนาดกอใหญ่มาก ชนิดนี้ เป็นชนิดที่ใหญ่ที่สุดในสกุลนี้ เหง้าอวบอ้วน เลื้อยสั้น ใบออกถี่ มีขนสีน้ำตาลแดงปกคลุมหนาแน่น ใบ ยาวได้มากกว่า 2-2.5 ม.ใบเป็นแฉกแบบใบประกอบขนนกชั้นเดียว แผ่นใบหนาเป็นเงามันเหมือนแผ่นหนัง สีเขียวเข้ม โคนใบอยู่ชิดติดเหง้า และออกใบชิดติดกัน เพื่อดักซากอินทรีย์วัตถุ ปลายใบแผ่เป็นพุ่มกระจายออกไปเป็นเหมือนตะกร้า อับสปอร์เป็นเม็ดกลม จัดเรียงตัวเป็น 2 แถวอยู่ริมเส้นใบหลักของส่วนแฉก เฟินชนิดนี้ มักพบเจริญเติบโตบนต้นไม้หรือโขดหินที่มีซากใบไม้ผุและเศษอินทรีย์วัตถุสะสม ต้องการแสงสว่างมากและความชุ่มชื้นสูง การปลูกเลี้ยง เฟินชนิด ต้องการเครื่องปลูกหยาบ ระบายน้ำดี มีอินทรีย์วัตถุมาก ต้องการแสงสว่างมาก และมีความชื้นในอากาศมาก และเนื่องจากกอใหญ่ ต้องมีพื้นที่ปลูกกว้างมากพอ เฟินชนิดนี้ ในไทยพบที่ ยะลา |
 |
Aglaomorpha speciosa (Bl.) Presl. ชื่อพ้อง : Photinopeteris acuminat (Willd.) mort. |
|
ชื่อชนิด speciosa มาจากรากศัพท์คำว่า specios แปลว่า beautiful, good looking, showy ลักษณะต้นทั่วไป ลำต้นเป็นเหง้าเลื้อยยาว ใบออกห่าง ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 7-10 มม. เหง้าอ่อนสีเขียวด้าน เหง้าแก่สีซีดขาว ปลายยอดเหง้ามีเกล็ดปกคลุมแน่น เกล็ดเป็นเส้นยาวปลายแหลม ขนาด 8 : 1 ม.ม. สีน้ำตาล โคนเกล็ดสีดำ ขอบของเกล็ดหยักเป็นซี่ฟัน |
 |
|
ใบ เป็นใบประกอบขนนก ขนาด 80 : 30 ซ.ม. ใบเป็น partially dimorphic คือ ใบย่อยที่ไม่สร้างสปอร์อยู่รวมกันกับใบย่อยที่สร้างสปอร์ บนใบเดียวกัน |
||
 Pinnate, parially dimorphic |
ใบย่อยปกติ ที่ไม่สร้างสปอร์ อยู่ช่วงล่างของใบ มีราว 7-10 คู่ ระยะห่างกันบนแกนกลางใบราว 5-8 ซ.ม. ใบย่อยมีก้านใบย่อยเห็นได้ชัดเจน โคนก้านมีปุ่มเชื่อมติดกับแกนกลางใบ | |
ตัวใบย่อยรูปขอบขาน ถึงรูปขนานแกมรูปไข่ ปลายเรียวแหลม โคนใบเป็นรูปลิ่มเท่ากันทั้งสองข้าง ใบย่อยช่วงกลาง ขนาด 15 : 8 ซ.ม. ใบย่อย 2-3 คู่ล่าง มีขนาดเล็กกว่าคู่บน ใบย่อยคู่บนมีขนาดเล็กลง เส้นใบ อาจนูนหรือไม่นูนขึ้นมาบนผิวใบทั้งสองด้าน การจัดเรียงเส้นใบแบบ Drynarioid |
 Fertile pinnate in upper part of fronds |
|
แผ่นใบหนาเหมือนแผ่นหนัง สีเขียว ด้านล่างสีซีดกว่า ผิวเกลี้ยง ในใบที่โตเต็มที่และต้นอยู่ในบริเวณที่ดล่ง หรือมีแสงมาก จะมองเห็ดรูหยาดน้ำค้างที่ผิวหน้าใบได้ชัดเจน ส่วนของใบย่อยที่สร้างสปอร์ อยู่ส่วนบนของใบ มีจำนวนหลายคู่ ผอมเรียวยาว ขนาดยาวได้ถึง 15 ซ.ม. กว้าง 0.5 ซ.ม. มีก้านใบย่อยสั้นๆ อับสปอร์ ปกคุลมอยู่ทั่วใต้ใบที่สร้างสปอร์ ยกเว้นช่วงแกนใบย่อย และสุดริมขอบใบ |
||
เฟินชนิดนี้ เป็นเฟินเกาะอาศัดยอยู่ตามลำต้นของต้นไม้ โขดหิน หรือกำแพงเก่าๆ ที่มีแสงรำไร หรือสว่างเพียงพอ ในป่าหรือบริเวณที่มีความชุ่มชื้นสูงตลอดปี ที่ระดับความสูงไม่มากนักถึงระดับปานกลาง กระจายพันธุ์อยู่ใน อินเดีย จีน ไทย มาเลย์ตะวันออก ฟิลิปปินส์ ในบ้านเรา พบที่ ปราจีนบุรี ตราด สุราษฏร์ธานี นครศรีธรรมราช สตูล ยะลา หมายเหตุ : A. speciosa เดิม นักพฤกษศาสตร์จัดให้อยู่ใน สกุล Photinopteris J. Sm. วงศ์ POLYPODIACEAE |
||