สกุล Belvisia Mirbel สกุลหางหนู
วงศ์ POLYPODIACEAE
 [Image: Trid@HK] |
สกุล Belvisia (อ่าน bell-vis-ee เบลว-วีส-ซี) ชื่อสกุลมาจากคำภาษาลาตินว่า Belvisinus ซึ่งเป็นชื่อของนักพฤกษศาสตร์สำรวจ ชาวฝรั่งเสศ ชื่อ Palisot de Beauvois (พ.ศ. 2295-2363) มีความเชี่ยวชาญในเรื่องพืชจำพวกหญ้า เฟินในสกุลนี้ เป็นเฟินเกาะอาศัยอยู่ตามต้นไม้ หรือตามโขดหิน ขนาดเล็กถึงปานกลาง มีลักษณะเด่นที่ปลายใบมีติ่งยื่นยาว มีลักษณะคล้ายหาง ซึ่งเป็นส่วนที่สร้างสปอร์ จึงนิยมเรียกกันว่า เฟินหางหนู เฟินในสกุลนี้ ที่มีรายงานการค้นพบในบ้านเรา และการจำแนกชนิด ดังต่อไปนี้ :- |
| จำแนกชนิด / Key to the species | ||
| 1a | Rhizome-scales concolorous, clathrate, tooth at margin เกล็ดที่เหง้า มีสีเดียว แข็งหนา ขอบหยักซี่ฟัน |
2 |
| 1b | Rhizome-scales bi-coloured, with dark central portion and pale ferrugineous margin portion without prominent teeth เกล็ดที่เหง้ามีสองสี ส่วนกลางสีเข้มและขอบสีน้ำตาลแดง ขอบไม่เป็นหยักซี่ฟัน |
B. revoluta |
| 2a | Fronds more than 2.5 cm board, not constricted at base of the apical fertile portion ขนาดใบกว้างกว่า 2.5 ซ.ม. บริเวณโคนของปลายที่สร้างสปอร์ ไม่เป็นคอคอด |
3 |
| 2b | Fronds upto 2.5 cm board, constricted at base of the apical fertile portion ขนาดใบกว้างได้ถึง 2.5 ซม. บริเวณโคนของปลายที่สร้างสปอร์ เป็นคอคอด |
B. mucronata |
| 3a | Rhizome-scales narrowly lanceolate, up to 5 mm long; strips hardly distinct. Fronds rather abruptly narrowing near apex of the sterile portion, the apical fertile portion wholly covered with the sporangia on the underside เกล็ดที่เหง้ารูปหอกแคบ ขนาดยาว 5 มม. ก้านใบมองเห็นไม่ชัด ปลายใบสอบเรียวเข้าหาส่วนปลายที่สร้างสปอร์ และด้านใต้ของส่วนปลายที่สร้างสปอร์ปกคลุมทั้งหมดด้วยกลุ่มอับสปอร์ |
B. henryi |
| 3b | Rhizome-scale oblong-ovate, up to 2 mm long. Strips up to 3 cm long. Fronds gradually narrowing upward, the apical fertile portion with marginal sterile portion เกล็ดที่เหง้ารูปขอบขนาน-รูปไข่ ยาว 2 มม. ก้านใบยาวได้ถึง 3 ซม. ใบค่อยสอบแคบสู่ปลายใบ ส่วนปลายที่สร้างสปอร์ไม่มีกลุ่มอับสปอร์บริเวณริมขอบ |
B. annamensis |
 B. annamensis at Khao Yai - Nakorn Nayok [Image : Kit@BKK] |
ฺBelvisia annamensis (C. Chr.) S.H. Fu ชื่ออื่น หางหนูอันนัม |
|
ชื่อ annamensis มาจากชื่อของจังหวัด Annam ในประเทศเวียดนาม เฟินชนิดนี้ เป็นเฟินเกาะอาศัยอยู่ตามต้นไม้ บริเวณที่ร่มสว่าง ในป่าดิบชื้น ที่ระดับความสูงปานกลาง MSL ลักษณะทั่วไป เหง้าเลื้อยสั้น ราว 2.5 ม.ม. dia. มีใบออกถี่ติดกัน เหง้ามีเกล็ดปกคลุมแน่นตลอด |
 [Image : Kit@BKK] |
|
| เกล็ดที่เหง้า ลักษณะเป็นรูปขอบขนาน-รูปไข่ ปลายสอบแหลม โคนเกล็ดมนกลม ขนาด 1:2 มม. สีน้ำตาล เป็นเซลล์ผนังหนา ขอบเกล็ดหยักเป็นซี่ฟัน | ||
 [Image : Trid@HK] |
ก้านใบ ยาว 3-5 ซม. สีฟางหรือสีสนิมจาง ส่วนบนของก้านเป็นปีกแคบๆ ส่วนโคนมีเกล็ดปกคลุม | |
| ใบ ใบเดี่ยวปกติรูปหอก ส่วนกว้างสุดอยู่ที่ระยะ 1/3 จากโคน ค่อยๆ สอบแคบลงสู่ปลายใบ โคนใบรูปลิ่ม ขอบใบเรียบ ขนาดใบ กว้าง 2.2-3.2 ซม. ยาว 15 ซม. ไม่รวมความยาวของติ่งหางที่ปลายใบ เนื้อใบบาง เส้นใบหลักพอมองเห็นได้บ้าง เส้นใบย่อยมองเห็นได้ไม่ชัด มีเส้นใบจรดโค้งเข้าหากันเป็นร่างแห |
 [Image : Trid@HK] |
|
อับสปอร์ เกิดที่ติ่งหางส่วนที่ต่อจากปลายใบ เป็นส่วนที่สร้างสปอร์ ขนาด ยาว 5 ซ.ม. กว้าง 0.5 ซม. กลุ่มอับสปอร์จัดเรียงเป็นแถวยาว 1 คู่ เฟินชนิดนี้กระจายพันธุ์อยู่ในเวียดนาม ลาว ไทย ในบ้านเรา มีพบที่ ตาก นครนายก ตราด ระนอง ชุมพร ตรัง |
||
 [Image : J. Tassanai] |
Belvisia henryi (Hieron. ex C.Chr.) Raymond เฟินหางหนูชนิดนี้เป็นเฟินเกาะอาศัยอยู่ตามต้นไม้ หรือโขาดหิน อาศัยอยู่รวมกับกลุ่มมอส ในป่าดิบชื้นตลอดปี ที่ระดับความสูงมากๆ ลักษณะต้นทั่วไป ลำต้นเป็นเหง้าเลื้อยสั้น ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 5 มม. มีใบออกถี่ติดกัน มีเกล็ดปกคลุมแน่น เกล็ดที่เหง้า เป็นเกล็ดแข็ง รูปกึ่งสามเหลี่ยมอย่างแคบ ค่อยๆ สอบแหลมเรียวจากโคนสู่ปลาย ปลายเป็นหางเรียวยาว เกล็ดขนาด 5:1.5 มม.กว้างสุดที่ส่วนโคน ริมขอบเป็นหยักซี่ฟัน สีของเกล็ดเป็นสีน้ำตาลสีเดียว ก้านใบ สั้น สีน้ำตาลอมแดง ขอบเป็นปีกแคบๆ โคนมีเกล็ดปกคลุม ใบ รูปขอบขนานอย่างแคบ สอบเรียวเล็กลงสู่ปลาย ปลายสุดเป็นติ่งหางยาว เป็นส่วนสร้างสปอร์ ส่วนโคนใบเป็นรูปลิ่มแคบ เนื้อใบบางเหมือนกระดาษ เส้นใบมองเห็นได้ยาก ขนาดใบ 25: 3-5 ซม. ส่วนติ่งหางที่มีสปอร์ เป็นรูปแคบยาว โคนไม่คอดเข้า ขนาด 15:0.4 ซม. กลุ่มอับสปอร์เกิดกระจายอยู่ด้านใต้ ยกเว้นริมขอบใบและแกนกลาง ขอบใบมักไม่ม้วนพับลงมา เฟินชนิดนี้กระจายพันธุ์ตั้งแต่แถบหิมาลัยลงมาถึงจีนตอนใต้และตอนเหนือของเวียดนาม ในบ้านเรามีรายงานพบ เชียงราย เชียงใหม่ แม่ฮ่องสอน เพชรบูรณ์ พิษณุโลก เลย ตาก นครราชสีมา |
 |
ฺBelvisia mucronata (F'ee) Copel. |
|
ชื่อ mucronata (อ่าน mu kro nah ta มู-โคร-นา-ตา) ชื่อมาจากภาษาลาติน 2 คำ mucron+atus mucro=a sharp point or edge, atus=at มีความหมายว่า สุดปลายแหลม |
 ที่เขาใหญ่ นครราชสีม [Image : Trid@HK] |
|
| ลำต้นเป็นเหง้าเลื้อย ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 3 มม. ใบออกค่อนข้างชิดติดกัน เหง้าีสีเขียวอ่อน มีเกล็ดปกคลุมแน่น | ||
| เกล็ดที่เหง้า เป็นเกล็ดแข็ง แคบยาว สอบแหลมจากโคนสู่ปลาย ขนาด 5 : 1 มม. ส่วนโคนเกล็ดกว้างสุด สีน้ำตาลเข้ม ขอบหยักซี่ฟัน ก้านใบ สั้น แกนกลางใบช่วงล่างของใบมองเห็นได้ไม่ชัดเจน เป็นปีกแคบและมีเกล็ดปกคลุมที่โคนก้านใบ ใบ รูปแถบยาว-รูปหอก สอบแคบสู่ปลายใบและโคนใบ ขอบใบเรียบหรือขอบเป็นคลื่นเล็กน้อย ขนาดใบ 30 : 2.5 ซม. เส้นใยใบมองเห็นได้ไม่ชัดเจน มีเส้นใบจรดโค้งเข้่ากันเป็นร่างแห และมีเส้นใยอิสระในช่องตาข่าย ผิวด้านบนเกลี้ยง แกนกลางใบยุบลงเป็นร่อง สีเขียวเข้ม ผิวด้านล่างสีอ่อนกว่า แกนกลางใบนูนขึ้นเล็กน้อย มองเห็นได้ชัดเจน เฟินชนิดนี้กระจายพันธุ์อยู่ในเขตร้อนของเอเชีย ตั้งแต่ระดับเวียดนามตอนเหนือ ลงไปถึงมาเลย์ และศรีลังกา เฟินชนิดนี้ปลูกเลี้ยงให้งามได้ยาก เนื่องจากต้องการความชุ่มชื้นในบรรยากาศสูง หากความชื้นต่ำ ใบจะเหี่ยวและบิดม้วนเป็นเกลียว |
||
