Drynaria J. Smith สกุลกระแตไต่ไม้
วงศ์ POLYPODIACEAE
 Drynaria
sp. [ Image : Chaichana ] |
ใบมี 2 แบบ คือ ใบกาบหรือใบตะกร้า (base frond หรือ nest-leaves ) เป็นกาบบาง ไม่หนา รูปไข่หรือรูปโล่ห์กลม ไม่มีก้าน ขอบเป็นหยักพูตื้น ทำหน้าที่เก็บสะสมเศษซากอินทรีย์วัตถุ ใบแก่จะไม่หลุดทิ้งจากต้น จะอยู่ติดไปตลอดจนเปื่อยผุงพัง ใบอีกชนิด ใบจริง หรือใบที่สร้างสปรอ์ (foliage-leaves หรือ fertile frond) มีก้านยาว ขอบใบหยักเป็นพูลึก โคนใบย่อยติดกัน ดูคล้ายใบประกอบขนนก หรือเป็นใบประกอบแบบขนนก อับสปอร์มีขนาดเล็ก เรียงเป็นแถวเดี่ยว หรือ 2 แถว ขนานไปตามแนวเส้นกลางใบ ไม่มีเยื่ออินดูเซียปิด เฟินสกุลนี้มักพักตัวในหน้าหนาว ตั้งแต่เดือน พ.ย. โดยใบกาบจะเริ่มแห้งเป็นสีน้ำตาลติดอยู่กับเหง้า และจะติดตลอดไปจนกว่าจะผุพังเพื่อเป็นอาหารเลี้ยงต้น ส่วนในสปอร์จะอยู่กับต้นไปอีกระยะหนึ่ง จนกระทั่งใบแก่และหลุดร่วงตามหลัง ราวเดือน ม.ค. โดยเหลือทิ้งก้านติดเหง้าไว้ ทำให้ดูเหมือนมันตายแล้ว จนกระทั่งเมื่อเริ่มเข้าสู่ฤดูร้อน เดือน มี.ค. ใบสปอร์ชุดใหม่จะเริ่มผลิออกมา และสร้างสปอร์เตรียมไว้ เพื่อกระจายสปอร์ออกไปก่อนฤดูฝน จนกระทั่งเมื่อฝนเริ่มตก ราวเดือน พ.ค. ใบกาบจะเริ่มผลิออกมาใหม่พร้อมกับปลายยอดเหง้าเจริญเติบโตเลื้อยยาวออกไป |
สกุลนี้ กระจายพันธุ์อยู่ตามป่าเขตร้อน ตั้งแต่อัฟริกา ไปถึงเอเซีย ตั้งแต่จีนตอนเหนือถึงตอนใต้ของออสเตเรีย หมู่เกาะแปซิฟิคและอาฟริกา มีจำนวนราว 20 ชนิด ในออสเตเลียมี 3 ชนิด ในบ้านเรามี 7 ชนิด
| จำแนกชนิด / Key to the species | ||
| 1a | ใบจริงหรือใบที่สร้างสปอร์ ขอบใบหยักลึกแบบใบประกอบขนนก Foliage-leaves lobed, pinnatifid or pinnatisect |
ดู 2a |
| 1b | ใบจริงหรือใบที่สร้างสปอร์ เป็นใบประกอบขนนก Foliage-leaves pinnate |
D. rigidula |
| 2a | อับสปอร์ จำนวนมากหลาย อยู่ระหว่างเส้นใบหลัก Sori many between adjactcent main vein |
ดู 3a |
| 2a | อับสปอร์แค่ 1 กลุ่ม อยู่ระหว่างเส้นใบหลัก จึงมีอับสปอร์แถวเดียว
อยู่แต่ละข้างของแกนกลางแฉก Sori one between adjacent main veins, thus in one row at each side of costa |
ดู 6a |
| 3a | อับสปอร์กระจาย เป็นแถวไม่แน่นอน อยู่ระหว่างเส้นใบหลัก Sori dispersed in a few irregular rows between adjacent main veins |
ดู 4a |
| 3b | อับสปอร์จัดเรียงตัวเป็น 1 หรือ 2 แถว ระหว่างเส้นใบหลัก Sori in one or two regular rows between adjacent main veins |
ดู 5a |
| 4a | ใบกาบ หยักลึก ถึง 1/2 ของระยะจากขอบใบถึงแกนกลางใบหลัก ส่วนแฉกที่ใบจริง ขนาดไม่แคบลงหรือเล็กลงที่บริเวณโคนของแฉก Nest-leaves lobed to a half-way towards midribs; lobes of foliage-leaves not narrowing towards base |
D. spasisora |
| 4b | ใบกาบ รูปร่างค่อนข้างกลมและขอบเรียบ ส่วนแฉกที่ใบจริง ขนาดแคบลงช่วงโคน Nest-leaves nearly circular and subentire; lobes of foliage-leaves more or less narrowing towards |
D. bonii |
| 5a | อับสปอร์ กระจายเกือบเต็มแผ่นใบด้านหลัง, มี 2 แถวที่อยู่ติดกับเส้นใบหลัก,
หยักของใบกาบ ปลายกลมหรือค่อยๆ สอบแหลม Sori placed on the whole lower surface of foliage-leave, in two distinct rows closed to main veins; lobes of nest-leaves rounded to moderately acute at apex |
D. quercifolia |
| 5b | อับสปอร์ เกิดตั้งแต่ช่วงกลางใบถึงปลายใบของใบสปอร์ ปกติมักจะอยู่บริเวณกลางร่างแหของเส้นใบ
จัดเรียงตัวเป็นแถวเดียว อยู่ข้างเส้นใบหลัก, ส่วนปลายของแฉกที่ใบกาบ
แหลมเป็นติ่ง Sori often confined to the upper middle portion of the foliage-leaves, usually one in each main areoles, thus forming a single row between the adjactcent main veins; lobes of next-leaves acuminate at apex |
D. fortunei |
| 6a | มีใบกาบให้เห็น ส่วนแฉกข้างใบสปอร์ มี 8 - 12 คู่ หรืออาจถึง 16
คู่ Nest-leaves present; lateral lobes of foliage-leaves 8 - 12 -(16) pairs |
D. propingua |
| 6b | ไม่มีใบกาบให้เห็น ส่วนแฉกด้านข้างของใยสปอร์ มี 5 - 9 คู่ หรืออาจภึง
11 คู่ Nest-leaves wanted; lateral lobes of foliage-leaves 5-9(-11) pairs |
D. parishii |
|
|
|
ประโยชน์ของเฟินในสกุลนี้ :
นิยมนำมาปลูกประดับสวน ทำให้ดูเหมือนเป็นป่าธรรมชาติ อีกทั้งปลูกเลี้ยงง่าย ไม่ต้องดูแลมาก
ในตำราสมุนไพรจีน เฟินสกุลนี้เป็นสมันไพรที่มีความสำคัญมากตัวหนึ่ง ใช้สำหรับบำบัดอาการป่วยเนื่องจากกระดูกแตกและเส้นเอ็นฉีกขาด
โดยนำเฟินสกุลนี้ไปเข้ากับสมุนไพรตัวอื่น หรือใช้เดี่ยว นอกจากนี้นังครอบคลุมไปถึงอาการเคล็ดขัดยอก
ฟกช้ำดำเขียว ซึ่งสรรพคุณนี้ชาวจีนโบราณค้นพบมานานร่วมพันปีแล้ว
และเรียกมันว่า "Mender of Shattered Bones." เฟินสกุลนี้นำไปผสมกับ
Dipsacus และอื่นๆ เพื่อใช้บำบัดอาการป่วยได้ดี
นอกจากนี้ เฟินในสกุลนี้ ใช้สำหรับบำบัดอาการปวดหลังและหัวเข่า แก้เลือดออกตามไรฟัน
แก้ปวดฟัน ในตำราสมุนไพรไทยโบราณ ใช้เหง้าต้มดื่ม แก้โรคหืดหอบ ได้อีกด้วย
เหง้าของ Drynaria มีรสขม มีสรรพคุณช่วยให้โลหิตหมุนเวียน แก้อาการมือเท้าเย็น ขยายหลอดเลือด ลดอาการเจ๊บปวดเนื่องจากกล้ามเนื้อฉีกขาด แก้ไขข้ออักเสบ ปวดหลัง ปวดข้อ กระดูกแตก