Ant-Fern : Lecanopteris sinuosa
ตานมังกร [ Image : Blue Jay]

เฟินสกุลนี้ ได้ชื่อสมาัญว่า Potato Fern จัดเป็น myrmecophytic ant-fern เนื่องจากลำต้นเหง้าพองลม และมีมดอาศัยอยู่ร่วมด้วย แบบพึ่งพาอาศัยกัน

ลักษณะทั่วไป เป็นเฟินเกาะอาศัย ใบขนาดกลางไม่ใหญ่นัก ลำต้นเป็นเหง้าเลื้อย แตกเป็นกิ่งสาขา อวบพองลม เป็นโพรงทะลุ มักมีมดชอบมาอาศัยอยู่ร่วมด้วย ผิวเหง้าเกลี้ยงมีนวลขาว (กลุ่ม Lecanopteris) หรืออาจปกคคลุมด้วยเกล็ดหรือข้อต่อโคนก้านใบที่หลุดร่วงไป (กลุ่ม Myrmecophila) ใบออกจากเหง้าเป็น 2 แถว บางใบอาจชูกางขึ้นหรือห้อยลง ก้านใบมีทั้งชนิดก้านสั้นและชนิดก้านยาว มีข้อต่อโคนก้านเป็นปุ่มนูนรูปกรวย ภายในกลวง ตัวใบมีทั้งชนิดที่เป็นเดี่ยวปกติและใบประกอบขนนกแฉกลึก เส้นกลางใบหลักและเส้นกลางใบย่อยเป็นสันนูนบนแผ่นใบ เส้นใยใบดูไม่ชัดเจน อับสปอร์เป็นรูปถ้วยที่ขอยหยักของใบ (กลุ่ม Lecanopteris) หรือ เรียงเป็นแถวเดียว ข้างเส้นแกนใบย่อยหรือแกนใบหลัก (sect. Myrmecophila) อับสปอร์จมอยู่ในเนื้อแผ่นใบ อับสปอร์เดี่ยว เรียงเป็นแถว ตรงกลางระหว่าง เส้นใบหลักกัยริมขอบใบ ไม่มีเยื่ออินดูเซียมปิดอับสปอร์ มีเยื่อรัดรอบด้านข้าง

สกุลนี้ แบ่งเป็น 2 สกุลย่อย(Section) คือ

(1) Sect. Lecanopteris: เหง้าเปลือย แตกกิ่งสาขามาก ใบเป็นใบประกอบขนนก หรือเป็นแฉกหยักลึก อับสปอร์เป็นหลุมจมอยู่ที่แฉกใบ

(2) Sect. Myrmecophila: แตกกิ่งก้านสาขาน้อย มีทั้งชนิดที่ใบอยู่ทนและใบร่วงหลุดง่าย ใบมีทั้งที่เป็นใบเดี่ยวหรือใบประกอบขนนก อับสปอร์ เรียงเป็นแถวอยู่ระหว่าง แกนใบกับริมขอบใบ

เฟินในสกุลนี้พบ 13 ชนิด ในมาเลเซียมี 13 ชนิด ในไทยพบมี 2 ชนิด บางแห่งจัดให้สกุลนี้ อยู่ในวงศ์ DRYNARIACEAE วงศ์กระแตไต่ไม้

Lecanopteris crustacea ตานมังกร
ต้นนี้ของคุณขาว เพชรบูรณ์ เอื้อเฟื้อให้ถ่ายภาพ

ใบของตานมังกร

Lecanopteris crustacea Copel.
ชื่อพ้อง : Myrmecophylla crustacea (Copel.) Tagawa
ชื่ออื่น : ตานมังกร

ปลายยอดเหง้าของตานมังกร

ภายในเป็นโพรง ผนังแข็ง มีมดชอบมาอาศัยภายใน

เฟินชนิดนี้ เป็นเฟินเกาะอาศัย ลำต้นเหง้า พองโต ผิวเรียบแข็ง หยักย่น สีน้ำตาลออกเทา ปลายยอเหง้าปกคลุมด้วยขนหรือเกล็ดสีน้ำตาลแดง ด้านล่างแผ่แบนติดกับสิ่งที่ยึดเกาะ มีรากละเอียดมากมาย ขนาดเหง้ากว้างราว 2-3 ซ.ม. หนา 1.5-2 ซ.ม. ภายในกลวงเป็นโพรง เป็นอยู่อาศัยของมด ลักษณะใบ เป็นใบประกอบขนนก เนื้อใบเป็นแผ่นหนา และมักพบอยู่รวมกับ ชายผ้าสีดา เขากวาง Platycerium ridleyi พบที่ ประจวบคีรีขันธ์ ชุมพร รพนอง สุราษฏร์ธานี

ตานมังกร บ่อยครั้งที่พบขึ้นรวมอยู่กับชายผ้าสีดา เขากวาง [ Image : ZUP ]

เหง้าเป็นโพรงทะลุ เป็นที่อยู่อาศัยของมดภายในโพรง ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางราว 1 ซ.ม. แตกสาขามาก บีบดูรู้สึกนุ่มมือและเปราะหักง่าย ผิวปกคลุมหนาแน่นด้วยเกล็ดเรียงซ้อนทับกัน เกล็ดมีสีซีดกับสีดำตรงกลาง ใต้เหง้ามีรากสีดำงอกออกมาเพื่อยึดเกาะ ลักษณะใบ เป็นใบเดี่ยวปกติ ก้านใบสั้น แผ่นใบแข็งหนา ขอบใบเรียบหรือเป็นคลื่น อับสปอร์เป็นเม็ดกลมจมอยู่ในเนื้อใบ

เฟินชนิดนี้ บางคนไม่ชอบ เพราะผิวเหง้าลาย ดูเหมือนหนังตุ๊แก และจับดูนุ่มเหมือนไม่ใช่ต้นไม้ เหมือนงูหรือสัตว์เลื้อยคลานมากกว่า หากหักดูโพรงข้างใน มักเจอมีมดอาศัยอยู่

พบที่ เขาใหญ่ นครราชสีมา ปราจีนบุรี จันทบุรี ชุมพร นครศรีธรรมราช กระบี่ พังงา สตูล

การปลูกเลี้ยง : ไม่ชอบแฉะ ต้องการแสงแดดบ้างในบางชั่วโมงและความชื้นในอากาศสูง อากาศถ่ายเทสะดวก