สกุล Pteris เฟินหิรัญ ( tear'-iss)
วงศ์ PTERIDACEAE
 [ Image : Blue Jay@BKK ] |
สกุล Pteris ชื่อสกุลมาจากภาษากรีกว่า pteron หมายถึง ปีกนก ชื่อสามัญเรียกว่า Brake Fern จัดเป็นเฟินดิน ขนาดเล็กถึงปานกลาง บางชนิดสูงเพียง 1 นิ้ว และบางชนิดสูงได้มากกว่าเมตร มักพบขึ้นงอกงามตามธรรมชาติบนพื้นดิน หน้าผาหิน กำแพง มีอยู่ราว 250-320 ชนิด กระจายในเขนร้อนและกึ่งร้อน ในไทยที่ค้นพบแล้วมีราว 29 ชนิด |
การจำแนกชนิดเฟินสกุลนี้ สำหรับชนิดที่พบในไทย
| Key to the species | ||
| 1a | Frond simple to trifoliate or tripartite ใบเดี่ยวปกติ ถึงใบแบ่งเป็น 3 ใบย่อย |
ดู 2 |
| 1b | Frond pinnate or pinnately decompund ใบประกอบขนนกชั้นเดียว หรือหลายชั้น |
ดู 5 |
| 2a | Frond tripartite ,each branch deeply bipinnatifid ใบแบ่งเป็น 3 ชิ้น แต่ละชิ้นขอบหยักลึกแบบใบประกอบ |
3 |
| 2b | Frond simple or trifoliate with simple linear branches ใบเดี่ยวปกติ หรือใบแบ่งเป็น 3 ใบย่อย ๆ เป็นกิ่งเดี่ยวๆ |
P. stenophylla |
| 3a | Vein free except as united in soral commissure | P. longipes |
| 3b | เส้นใบจรดโค้งเข้าหากัน | ดู 4 |
| 4a | Veins forming costal areoles only, other vein free | P. wallichina |
| 4b | Vein forming copious anatomoses, with costal and costular areoles as well as a row of areoles outside costal ones | P. tripartita |
| 5a | Pinnae all simple, entire or at most serrate at apical margin,
basal pinnae not branced ใบย่อยทุกใบเป็นใบเดี่ยว ขอบเรียบ หรือขอบจักซี่ฟันที่ส่่วนปลาย ใบย่อยที่โคนไม่แตกกิ่ง |
6 |
| 5b | Pinnae deeply lobed, or each of the lowest pinnae with one or
a few branches near base ใบย่อยขอบหยักลึก หรือใบย่อยล่างสุดแตกกิ่งใกล้โคนเป็นใบย่อย |
7 |
| 6a | Latteral pinnae 8-12 mm. broad, lower ones gradually much reduced | P. vittata |
| 6b | Latteral pinnae 1.5-3 mm. broad, the lowest one the longest or a little shorter than the next above | P. venusta |
| 7a | Frond not or hardly dimorphic, or fertile and sterile frond differing
in length of stipe and in width of pinnae or lobes, not in character
lobing ใบมีแบบเดียว หรือน้อยมากที่มีใบสองแบบ หรือใบปกติและใบสร้างสปอร์แตกต่างที่ความยาวของก้านและความกว้างของใบย่อย หรือส่วนหยัก แต่ลักษณะของส่วนหยักไม่แตกต่างกัน |
8 |
| 7b | Frond distinctly dimorphic, pinnae of sterlie frond deeply lobed, lateral pinnae of fertile frond with a single basicopic branch only | P. ensiformis |
| 8a | Vein free except those united apically by soral commisure เส้นใบอิสระ ยกเว้นส่วนปลายมีเส้นใบเชื่อมกันตรงตำแหน่งที่เกิดสปอร์ |
9 |
| 8b | Vein anastomosing to form regular costa aceoles |
5. P. biaurita |
| 9a | Pinnae deeply lobed ใบย่อยหยักลึก |
10 |
| 9b | pinnae at most toothed, each basal pinna with one or a few basicopic
branches like pinnae; fertile pinnae narrower than sterile ones ใบย่อยส่วนมากหยักซี่ฟัน ใบย่อยที่โคนฝั่งล่างแตกกิ่งคล้ายมีใบย่อย ใบสร้างสปอร์ผอมแคบกว่ากว่าใบปกติ |
26 |
| 10a | Lobes of pinnae few, or rather irregularly |
11 |
| 10b | Lobes of pinnae many, regularly arranged ส่วนหยักของใบย่อยจำนวนมาก จัดเรียงเป็นระเบียบ |
12 |
| 11a | Pinnae with a few lobes on both side | P. heteromorpha |
| 11b | Lobes of apical part of laminar widely spaced; connected by a broad uniform wing on either side of costa | P. dalhousiae |
| 12a | Pinnules both sides of costa มีใบย่อยชั้นเล็กทั้งสองฝั่งของเส้นกลางใบ |
13 |
| 12b | Pinnules only on basiscopic side of costa มีใบย่อยชั้นเล็กเฉพาะฝั่งล่างของเส้นกลางใบ |
P. semipinnata |
| 13a | Veins indistinct, with numerous short superfiicial lines between
them; lateral pinnae 1-3 paris |
14 |
| 13b | Vein more or less distinct, short lines between veins lacking; pinnae usually more than 3 pairs | 15 |
| 14a | Lateral pinnae 1-2 pairs, basal pinnae with a pinnatisect branch almost the same as second basal pinna | P. grevilleana |
| 14b | Lateral pinnae 2-3 pairs, pinnatisect branch of basal pinnae absent or much smaller than second pinna | P. phuluangensis |
| 15a | Stipe stramineous | 16 |
| 15b | Stipe shining, castaneous or deeply purpish at least in lower part | 19 |
| 16a | Basal branches of vein running to the margin of segment above sinus | 17 |
| 16b | Basal branches of vein meeting with those of the opposite groups at bottom of sinus | P. linearis |
| 17a | Lowest pinnae bearing one or more larger pinnatisect basiscopic pinnules | 18 |
| 17b | Lowest pinnae bearing no large basal pinnules | P. longipinnula |
| 18a | Lateral pinnae up to 4 pairs | P. subquinata |
| 18b | Lateral pinnae 4-7 pairs | P. sp. |
| 19a | Plant more than 120 cm. tall |
20 |
| 19b | Plant usually less than 100 cm tall โดยปกติต้นสูงไม่เกิน 100 ซ.ม. |
21 |
| 20a | Ultimate lobes round to obcuse or moderately acute at apes, 2.5-4.5 mm. broad, sparsely hairy on upper surface of laminar | 6. P. blumeana |
| 20b | Ultimate lobes moderately acute to acute at apex, 5-7 mm. broad, laminar surface glabrous | P. mertensiodes |
| 21a | Lateral pinna 1.5-4.5 cm. wide ใบย่อยด้านข้าง กว้าง 1.5-4.5 ซ.ม. |
22 |
| 21b | Lateral pinna 4-6 cm. wide, with broadly winged stalks ใบย่อยด้านข้าง กว้าง 4-6 ซ.ม. ก้านใบเป็นปีกอย่างกว้าง |
P. tokioi |
| 22a | Scales dark brown with pale ferrugineous edges | 23 |
| 22b | Scales concolorously brown, entire | P. bella |
| 23a | Basal pinnae usually bearing larger pinnatisect basiscopic pinnules
like upper lateral pinnae; pinnules becoming smaller towards apex
forming no distinct terminal pinnules; costa pubescent or glabrescent
beneath |
24 |
| 23b | Basal pinnae without large basal pinnules; terminal pinnules distinct,
not lobed, up to 5 cm. long; costa rather densely hirsute beneath ใบย่อยชุดล่างที่โคน ไม่มีใบย่อยเล็กอีกชั้น มีใบย่อยเล็กที่ปลายเห็นได้ชัด ขอบไม่เป็นหยัก ขนาดยาวได้ถึง 5 ซ.ม. ผิวใบด้านล่างที่เส้นกลางใบมีขนแหลมปกคลุมหนาแน่น |
P. decrescens |
| 24a | Stipe purple to castaneous at lest at base; lateral pinnae usually
5-9 pairs, rarely less in number ก้านใบ โคนเป็นสีม่วงถึงสีน้ำตาลแดง ใบย่อยด้านข้าง ปกติมี 5-9 คู่ |
25 |
| 24b | Stipe castaneous throughout; lateral pinnae 2-5 pairs ก้านใบ สีน้ำตาลแดงตลอดก้าน ใบย่อยด้านข้าง 2-5 คู่ |
P. nepalensis |
| 25a | Ultimate segments round at apex, the margin parallel towards base; indusia membranous, transparent lowland plants | P. asperula |
| 25b | Ultimate segments moderately acute at apex, dilated towards base;
indusia thin but firm, pale brown; high mountain plants |
P. aspericaulis |
| 26a | Sterile pinnae coarsely toothed towards apex, usually more than
2 pairs ใบย่อยของใบปกติขอบจักซี่ีฟันหันไปทางส่วนปลาย ปกติมีใบย่อยมากกว่า 2 คู่ |
27 |
| 26b | Sterile pinnae finely toothed throughout, 1-2 pairs below trifolioate
spical pinna ใบย่อยของใบปกติเป็นจักซี่ฟันตลอด ใบย่อย 1-2 คู่ อยู่ล่างใบย่อยบนที่แบ่งเป็น 3 กิ่ง |
P. scabripes |
| 27a | Rachis wingless escept in the upper portion แกนหลักกลางใบไม่มีครีบหรือปีก ยกเว้นเฉพาะส่วนบน |
28 |
| 27b | Upper lateral pinnae broadly decurrent to rachis forming wings
of the same breadth as lateral pinnae throughtout rachis ใบย่อยช่วงบนมีครีบกว้างติดแกนหลักกลางใบ ทำให้เป็นปีกเชื่อมต่อใบย่อยกันกับด้านข้าง |
P. multifida |
| 28a | Stipe stramineous or rarely castaneous; basal lateral pinnae without
branches or with one only, up to 2 cm. broad on sterile fronds ก้านใบสีฟาง มีน้อยมากที่เป็นสีน้ำตาลแดง ใบย่อยใกล้โคนไม่แตกกิ่งใบย่อย หรือมีไม่เกิน 1 กิ่งใบย่อย ใบที่สร้างสปอร์กว้างไม่เกิน 2 ซม. |
7. P. cretica |
| 28b | Stipe more or less castaneous; basal lateral pinnae bearing one
or two branches, 1.2-2.5 cm broad on sterile fronds ก้านใบสีน้ำตาลแดงมาบ้างน้อยบ้าง ใบย่อยใกล้โคนแตกกิ่งใบย่อย 1-2 ใบ ใบที่สร้างสปอร์ กว้าง 1.2-2.5 ซม. |
P. plumbea |
การปลูกเลี้ยง :
เฟินในสกุลนี้ ชอบอากาศอบอุ่น ไม่ร้อนมากนัก สามารถปลูกประดับภายในบ้านได้ ทำให้ดูชุ่มชื่นและช่วยลดอุณหภูมิความร้อนจากภายนอกบ้านได้ดี เป็นเฟินที่ชอบน้ำชุ่ม แต่ไม่ขังแฉะ ต้องการแสงปานกลาง หรือแดดรำไร เครื่องปลูกระบายน้ำดี เป็นด่างอ่อนๆ
หากเครื่องปลูกอับ ไม่ระบายน้ำ จะทำให้รากเน่า ให้รีบเปลี่ยนกระถาง โดยตัดรากที่เสียหายออกไปและเปลี่ยนเครื่องปลูกและกระถางใบใหม่
การขยายพันธุ์ โดยการเพาะสปอร์ หรือผ่ากอแยกต้น
เฟินดูดซับสารพิษ
เมื่อเดือน ม.ค. 2545 ที่ผ่านมา มีรายงานการค้นพบว่า เฟินบางชนิดสามารถดูดสารพิษได้เป็นจำนวนมากจากดินมันเจริญเติบโต โดย ดร. Lena Ma แห่งมหาวิทยาลัยแห่งฟลอลิดา สหรัฐอเมริกา ได้สังเกตพบว่า เฟินเงิน หรือ Brake Fern (Pteris vittata) ที่เลี้ยงทดลองไว้ในห้องปฏิบัติการ สามารถเจริญเติบโตบนดินที่มีสิ่งปนเปื้อนอันตราย อย่างเช่น โลหะหนัก Chroated copper arsenate และดูดซึมสารพิษนำเข้าไปเก็บไว้ต้นและใบของมัน อีกทั้งยังเจริญเติบโตได้รวดเร็วกว่าเฟินที่ปลูกในดินธรรมดาถึง 2 เท่า
Arsenic คือ สารหนู เป็นสารพิษที่จากโรงงานอุตสาหกรรม โดยใช้สารหนูสำหรับตรึงธาตุเหล็กออกจากวัตถุดิบ ในงานอุตสาหกรรมผลิตกระจก และแผงวงจรสารกึ่งตัวนำ สารหนูเหล่านี้ได้แพร่กระจายออกไปในธรรมชาติอย่างกว้างขวาง ในประเทศชิลี บังคลาเทศ ไต้หวัน มีรายการตรวจพบว่า สารหนูนี้ แพร่กระจายไปในธรรมชาติ ตามแหล่งน้ำ โดยซึมผ่านชั้นดินและหิน และเข้าไปอยู่ในชั้นน้ำบาดาล ซึ่งสารหนูนี้ มีผลทำให้เกิดโรคมะเร็งที่ผิวหนังได้
จากการค้นพบครั้งนี้ ทำให้นักวิทยาศาสตร์เชื่อว่า เฟินเงินนี้ สามารถนำไปปลูกเพื่อดูดสารพิษออกจากดินและแหล่งน้ำได้ นักวิทยาศาสตร์ในบังคลาเทศยังมีข้อมูลการค้นพบ ความสามารถของเฟินในการดูดซับสารพิษได้ดี ตัวอย่างเช่นเฟินบอสตัน สามารถดูดซับสารพิษจำพวก formaldehyde ในบรรยากาศได้ดี
เฟินที่มีชื่อว่า Rock Fern (Cheilanthes sieberi) ในออสเตเรียพบว่า สามารถดูดสารพิษจำพวก Thiaminase ได้ในระดับสูง
เฟิน Bracken Fern (Pteridum aquilinum) พบว่า มี thiaminase activity อยู่ในเหง้าในปริมาณสูงมาก
หางม้า Horsetails (Equisetum arvense) พบว่า มี thiamin activity ในปริมาณสูงมากเช่นกัน
หากมีข้อมูลเพิ่มเติมอีก จะนำมาลงเพิ่มในโอกาสต่อไป