สกุล Pteris เฟินหิรัญ ( tear'-iss)
วงศ์ PTERIDACEAE
Pteris scabripes Wall. ex. J. Agarth.
ลักษณะทั่วไป : ใบปกติ ก้านใบยาว 25-35 ซ.ม. ส่วนในสปอร์ ก้านยาว 50 ซ.ม.
ตัวใบ แตกเป็น 3 กิ่ง มีใบย่อยด้านข้าง 1-2 คู่ ใบย่อยเป็นใบเดี่ยวปกติโคมเชื่อมติดกัน
ใบย่อยรูปขอบขนานแคบ ขอบใบหยักเป็นซี่ฟัน โคนสอบแคบเข้าหาแกนใบ ปลายสอบแหลมเป็นติ่งยาว
ส่วนติ่งหยักเป็นซี่ฟันละเอียด ใบปกติ ขนาด 18 : 2 ซ.ม. ใบสปอร์ ขนาด 22
: 1 ซ.ม. แกนกลางใบย่อย ปกติเป็นครีบอันเนื่องจากโคนใบย่อยเชื่อมติดกัน
ใบสีเขียวเข้ม เส้นใยใบแตกแขนง อยู่ใกล้กัน อับสปอร์ เป็นกลุ่มเรียงแถวติดกันที่ริมขอบของใบย่อย
มีเยื่ออินดูเซียมเป็นแผ่นบางสีน้ำตาลซีด
เฟินชนิดนี้ เป็นเฟินดินที่ขึ้นอยู่ตามลาดเชิงเขาที่เป็นหิน ในป่าที่มีความชุ่มชื้นตลอดปี
ที่ระดับความสูงไม่มากนัก กระจายพันธุ์อยู่ใน ไทย มาเลย์ ในบ้านเราพบที่
ชลบถรี สุราษฎร์ธานี นครศรีธรรมราช นราธิวาส
|
|
Pteris semipinnata L. |
|
| ลักษณะทั่วไป เป็นเฟินดิน ขนาดกลาง เหง้าสั้นตั้ง
หรือล้มเอน ปกคลุมด้วยเกล็ด ผอมเรียว สีน้ำตาลเข้ม แข็ง ขอบสีอ่อนกว่า
|
 |
|
ใบย่อยหลายคู่ล่างใกล้โคน แตกเป็นแฉกย่อยอีกชั้นฝั่งด้านล่าง 3-6 แฉกและแฉกเพียงฝั่งเดียว ส่วนแฉกย่อย ขนาดแฉกลดหลั่นไปจากโคนของใบหลัก ทำให้ดูเหมือนปีกนก และเป็นที่มาของชื่อ มาจากคำว่า semi-pinnate ในชื่อวิทย์ และชื่อเฟินปีกนก ในชื่อไทยนั่นเอง ส่วนใบย่อยที่ปลายใบ ขาวได้ถึง 10 ซ.ม. แกนกลางสีม่วง เป็นเงามันและเป็นร่องด้านหน้า ส่วนแฉกย่อยด้านข้าง โคนแฉกเชื่อมติดกันเป็นครีบที่แกนกลางใบ |
||
| เนื้อใบบางเหมือนแผ่นกระดาษ สีเขียวเข้มด้านบน ใต้ใบสีซีดกว่า เส้นใยใบแตกแขนง จัดเรียงแยกอิสระ |  |
|
 ชื่อ Semipinnata คือ แฉกข้างเดียว |
เฟินชนิดนี้ ชอบขึ้นตามพื้นในป่าดิบ กระจายพันธุ์อยู่ใน ญี่ปุ่น
จีนตอนใต้ และอุษาคเนย์ |
|
 |
Pteris stenophylla Wall. ex. Hook. & Grev. | |
| ลักษณะทั่วไป : ใบเป็นใบเดี่ยวปกติ หรือมีใบย่อยด้านข้าง
1 คู่ ใบย่อยเป็นใบเดี่ยวปกติเช่นกัน ขนาดใบ 45 : 1.5 ซ.ม. ปลายใบสอบแหลม
ขอบใบกึ่งเรียบ หรือเป็นคลื่น ผิวใบบางแบบกระดาษ ผิวใบเกลี้ยง ก้านใบ ยาว 20 ซ.ม. โคนสีน้ำตาล มีขนปกคลุม ส่วนบนของก้านสีฟางอ่อนถึงสีน้ำตาล ผิวเกลี้ยง |
 |
|
| ใบสปอร์มีขนาดผอมเรียวกว่าใบปกติ อับสปอร์ เป็นแถวอยู่ที่ริมขอบใบ เฟินชนิดนี้ ชอบขึ้นอยู่ตามลาดเนินเขา ในป่าดิบ ที่ระดับความสูงปานกลาง กระจายพันธุ์อยู่ใน อินเดียตอนเหนือ ลาว ลงมาถึงมาเลเซีย ในบ้านเราพบที่ เลย พิษณุโลก กาญจนบุรี |
||
 |
Pteris subquinata Wall. ex. J. Agradh. | |
เฟินชนิดนี้ ในธรรมชาติมักพบอยู่ตามพื้นดินไม่แฉะ ตามเชิงเขา หรือหน้าผาหินปูน ที่ได้รับแสงสว่างเพียงพอ ที่ระดับความสูง 1300-1600 ม. MSL ลักษณะทั่วไป เป็นเฟินดินขนาดกลาง เหง้าสั้น เลื้อย หรือล้มเอน มีใบออกใกล้กัน ยอดเหง้ามีเกล็ดปกคลุมแน่น เกล็ดรูปยาว ขนาด 7:0.7 มม. สีน้ำตาลเข้ม ขอบเรียบ ส่วนโคนเกล็ดหยักเป็นซี่ฟัน เกล็ดแข็ง |
 |
|
| ก้านใบ ยาว 20-40 ซ.ม.ช่วงโคนก้าน สีน้ำตาลเข้ม มีขนหรือเกล็ด ช่วงบน สีฟางอ่อน ในใบสร้างสปอร์ก้านยาวได้มากกว่า | ||
 |
ตัวใบ ทั้งใบเป็นรูปไข่ ใบประกอบขอบแฉกลึกแบบขนนก 2 ชั้น หรือใบประกอบขนนก 2 ชั้น ขนาดใบ ยาวและกว้างได้ถึง 30 ซ.ม. แกนกลางใบ ผิวเกือบเกลี้ยง ผิวบนเป็นร่อง | |
ใบย่อยด้านข้าง มีได้ถึง 4 คู่ ออกตรงข้ามกัน รูปขอบขนานแกมรูปหอก โค้งขึ้นมากบ้างน้อยบ้าง ขนาดใบ 20 : 6 ซ.ม. ใบย่อยคู่ล่างใกล้โคนแตกกิ่งเป็นใบย่อยเล็ก มี 1-2 ใบ ใบย่อยเล็ก รูปร่างเหมือนใบย่อยด้านข้างช่วงบน ทั้งขนาดและรูปร่าง |
 Vein free, once or twice forked |
|
ใบย่อยชั้นเล็กสุด รูปยาวแกมรูปหอก โค้ง ขนาดใบปกติ 30:7 ม.ม.และใบสร้างสปอร์แคบกว่า กว้าง 5 มม. |
||
แกนกลางใบย่อยและเส้นกลางใบย่อย ด้านล่างผิวเลี้ยง เส้นใยใบแตกแขนง 1-2 ครั้ง มองเห็นได้ชัดทั้งด้านบนและล่าง อับสปอร์ เป็นกลุ่มเรียงต่อเนื่องที่ริมขอบของใบย่อชั้นเล็กสุด มีเยื่ออินดูเซียแข็ง สีน้ำตาลอ่อน |
||
 [ Image : Morning Garden ] |
Pteris tokioi L. ลักษณะทั่วไป : เหง้าอ้วน เลื้อยสั้น ใบออกถี่ติดกัน ปกคลุมแน่นด้วยเหล็ดที่ยอดเหง้า เกล็ด รูปยาว ขนาด 8: 0.7 ม.ม. ขอบเรียบ สีน้ำตาลเป็นเงามัน ก้านใบ สีน้ำตาลแดงถึงม่วงเข้ม เป็นเงามัน ขนาด 30-80 ซ.ม. ผิวไม่เกลี้ยงหรือมีขนหยาบประปราย ตัวใบ รูปไข่แกมขอบขนาน ใบประกอบขนนก 2 ชั้นขอบหยักลึก ขนาด 40-60
: 30-40 ซ.ม. มีใบย่อยด้านข้าง 4-6 คู่ ออกตรงข้ามกัน โคนกลม มีก้านใบแผ่เป็นครีบ
ปลายใบสอบเล็ก-เว้าเข้าหากัน ขนาด 25 : 6 ซ.ม. ใบย่อยคู่ล่างขนาดใหญ่สุด
และที่โคนใบมักมีกิ่งใบย่อยอีกชั้น มีลักษณะเหมือนใบย่อยด้านข้าง
เส้นใบ อิสระ ยกเว้นบริเวณที่เกิดอับสปอร์ มองเห็นได้ชัดเจนทั้งสองด้านของใบ
|
|
|
Pteris tripartit Sw. |
|
| ใบยาวและสูงได้ถึง 1 ม. ใบเป็นมันวาว ใบบางอ่อนนุ่ม คล้าย P. wallichiana และ P. longips แต่ต่างกันที่เส้นใบ พบทางภาคเหนือ เชียงราย ทางภาคอีสาน นครราชสีมา ภาคตะวันออก จ. ตราด และภาคใต้ พังงาและยะลา อินโดนีเซีย ออสเตรเรียและโพลีนีเซีย ขึ้นตามพื้นดินในป่าระดับต่ำ |  [ Image : Sanke ] |
|
Pteris venusta Kunze
ลักษณะใบ : ก้านใบ ยาว 50-80 ซ.ม. สีน้ำตาลเข้ม โคนก้านมีขนสีน้ำฟางอ่อน ก้านใบส่วนบน สีน้ำตาลแดง มีขนประปราย ตัวใบ ใบประกอบขขนก ปลายคี่ ขนาด 60 : 30 ซ.ม. รูปขอบขนาน แตกแฉกเป็นขนนก แกนกลางใบหลักด้านล่างสีฟางอ่อนหรือน้ำตาลแดง ด้านบนของแกนเป็นปีก มีขนประปราย มีใบย่อย 3-7 คู่ และจำนวนใบย่อย 2 ข้างไม่เท่ากัน ใบย่อยขนาด 30 : 3 ซ.ม. ใบย่อยโค้งเคียว โคนสอบแคบเป็นรูปลิ่มและเชื่อมติดกันเป็นครีบ หรืออาจใบย่อยมีก้านสั้นๆ ปลายใบแหลมเป็นติ่งหรือหาง ขอบขอบติ่งกึ่งเรียบหรือจักเป็นซี่ฟันเล็กน้อย
พบภาคเหนือ ลงมาถึงกาญจนบุรี พิษณุโลก เลย ขอนแก่น นคราชสีมา ชลบุรี จันทบุรี
|
Pteris vittata L. ชื่อสามัญ : Chinese Brake, Ladder Brake ชื่ออื่น : กูดหมาก กูดตาด |
|
| มีลำต้นสั้น ก้านใบยาว อาจถึงครึ่งเมตรได้ ใบยาว 20-100
ซ.ม.เส้นกลางใบมีร่องยาวและมีเกล็ดเล็กๆ โคนก้านมีเกล็ดปกคลุมหนาแน่น
การเรียงตัวของใบเป็นแบบขนนก ปลายคี่ ใบที่ปลายกิ่งจะคล้ายกับในในแนวข้าง
และมีความยาวกว่าใบย่อยค่ล่าง ใบย่อย ปลายเรียวแหลม ใบมีลักษณะแคบ
ปลายแหลม กลุ่มของอับสปอร์เกิดตามขอบใบทั้งสองด้าน เมื่อต้นโตเต็มที่จะมีแต่ใบที่สร้างสปอร์
ใบเป็นสีเขียวอ่อน ผิวด้าน ใต้ใบสีเขียวอ่อนกว่า |
 |
|
| เฟินชนิดนี้ สามารถพบได้ทั่วทุกภาคของไทย ปลูกเลี้ยงง่าย
ทนแดดได้ดี หากความชื้นเพียงพอ และโตเร็วกว่าอยู่ในร่มที่ไม่ได้แดด
มีรายงานค้นพบว่า เฟินชนิดนี้สามารถดูดซับธาตุโลหะหนัก เช่น สารหนู จากดินมาเก็บไว้ที่เหง้าและใบ และทำให้มันเจริญเติบโตได้รวดเร็วกว่าในดินที่ไม่มีสารพิษ ดูรายละเอียดเพิ่มเติมในหัวข้อ สาระน่ารู้ |
||
Pteris wallichiana J. Agadh.
ชื่ออื่น : กูดสามง่าม
ลักษณะคล้ายกับ P. longipes แต่ต่างกันที่เหง้าของเฟินชนิดนี้จะเกิดเอนนอน ก้านในมีขนสีดำและหยาบกว่า
ลักษณะทั่วไป ก้านใบใหญ่ ยาวได้มากกว่า 1 ม. โคนก้านสีน้ำตาลเข้มถึงดำ และมีขนหรือเกล็ด เกล็ดสีน้ำตาลอ่อนหรือสีฟางชี้ขึ้นบน ตัวใบแบ่งเป็น 3 กิ่ง (tripartite) ที่กิ่งกลาง ขนาด 100 : 25 ซ.ม. กิ่งทางข้าง ยาวใกล้เคียงกิ่งกลาง แต่ละกิ่งแยกเป็นกิ่งย่อยแบบขนนก 2 ชั้น ใบย่อยด้านข้าง มีได้ถึง 20 คู่ ในกิ่งกลาง และ 15 คู่ในกิ่งด้านข้าง ใบย่อยรูปหอกยาวปลายสอบแหลม โคนรูปลิ่มกว้าง ขนาด 25 : 4.5 แกนกลางเป็นปีกกว้าง 1.5 ม.ม. ปลายใบเป็นหยักลึก รูปขอบขนานแคบ ส่วนหยักที่ขอบใบเป็นรูปขอบขนานแคบ โค้งเบี้ยว ปลายแหลม ขอบหยัก
เนื้อใบบางแบบกระดาษถึงหนา สีเขียวอมเหลือง ผิวเรียบ
ขึ้นตามพื้นดินในป่าที่มีร่มเงาหรือแสงรำไร ที่ระดับต่ำ-ปานกลาง ในบ้านเราพบที่ เชียงราย เชียงใหม่ แพร่ พิษณุโลก เพชรบูรณ์ เลย จันทบุรี