เฟินในวงศ์นี้ เป็นพืชน้ำ ที่หลายคนรู้จักดีที่เรียกกันว่า จอกหูหนู แต่อาจไม่เคยคิดหรือทราบมาก่อนว่า จอกหูหนู เป็นเฟินชนิดหนึ่ง แต่กลับนึกว่า เป็นแค่วัชพืชน้ำแบบแหนทั่วไป

เฟินในวงศ์นี้มีเพียงสกุลเดียวในวงศ์นี้ คือ Salvinia ซึ่งชื่อนี้เป็นชื่อที่ตั้งให้เกียรติแก่ Antonio Salvini (พ.ศ. 2176-2265) นักพฤกษศาสตร์ชาวอิตาลี

สกุล Salvinia Rchb.

เฟินในสกุล Salvinia ชื่อภาษาถิ่นในบ้านเราเรียก จอกหูหนู ส่วนในอเมริกาเรียก "Water spangles" หรืออีกชื่อว่า Schwimmfarne มีจำนวน 12 ชนิด กระจายพันธุ์อยู่ตามแหล่งน้ำนิ่ง น้ำขังทั่วไป ในธรรมชาติ ในแหล่งน้ำชลประทาน หรืออาจพบอยู่ตามดินโคลนแฉะตามริมน้ำ ในบริเวณพื้นที่เปิดโล่ง ได้รับแสงแดดเต็มที่ กระจายพันธุ์ในพื้นที่เขตร้อนทั่วไปของโลก

ลักษณะทั่วไป เป็นเฟินน้ำขนาดเล็ก ที่เจริญเติบโตเกาะกันเป็นแพแน่น ลอยอิสระอยู่ตามผิวน้ำ ลำต้นเหง้าเป็นเส้นกลม ขนาดเล็ก ทอดขนานไปกับผิวน้ำ เหง้าแตกเป็นกิ่งสาขาอย่างอิสระ มีขนปกคลุม ไม่มีระบบราก แต่มีใบพัฒนาไปเป็นส่วนที่ทำหน้าที่แทนราก เรียก ใบราก root-like, protostelic

ใบ ออกตามข้อของลำต้น แต่ละข้อมี 3 ใบ จัดเรียงเป็น 3 แถวเวียนรอบลำต้นเหง้า โดยที่ใบ 2 แถวบน เป็นส่วนที่เราเห็นเป็นใบลอยอยู่ผิวน้ำ เรียก ใบลอยน้ำ (Floating leaves) และใบอีกแถวเป็นส่วนที่จมน้ำ แตกเป็นกิ่งสาขา ทำให้ดูเหมือนเป็นราก หรือที่เรียก ใบแช่น้ำ (Submerged leaves)

ใบลอยน้ำ ใบเดี่ยวปกติ รูปร่างกลมหรือรูปขอบขนาน ขอบเรียบ มีขนาดราว 1-2 ซ.ม. สีเขียว มีขนเพื่อกันผิวใบเปียกน้ำ
ใบราก เป็นส่วนที่จมน้ำ สีขาว ลักษณะเป็นเส้น หรือในบางชนิดแตกสาขาเป็นฝอยละเอียด ผิวมีขนปกคลุม ใบรากทำหน้าที่แทนระบบราก และที่ใบรากเพียงบางใบ (ส่วนน้อย หรือน้อยมาก) จะสร้างอับสปอร์ เพื่อการขยายพันธุ์แบบอาศัยเพศ

สปอร์ของเฟินในสกุลนี้ เป็นสปอร์ที่ไม่มีโคโรฟิลด์ และ เป็น heterosporous คือ มีสปอร์ 2 แบบ สปอร์เพศผู้ และสปอร์เพศเมีย อับสปอร์ทั้ง 2 ชนิดบรรจุอยู่ในกระเปาะ ที่อยู่บนกิ่งที่แยกออกมาจากใบราก root-like อับสปอร์ในกระเปาะนี้มี ก้านอับสปอร์ และมีเยื่อหุ้มอินดูเซียมบางๆ หุ้มอับสปอร์อีกชั้น แต่ไม่มีเยื่อรัดรอบสปอร์

กระเปาะสปอร์ มี 2 ชนิด คือ microsporacarp ที่บรรจุ microsporangia เอาไว้จำนวนมาก และ megasporocarp ที่บรรจุอับสปอร์ megasporangia ซึ่งมี megaspore เพียงอันเดียว นั่นก็คือ สปอร์ทั้ง 2 ชนิด เกิดแยกกันในอับสปอร์คนละอัน หรือคนละกระเปาะนั่นเอง

สำหรับในบ้านเรา มีรายงานบันทึก พบ 2 ชนิดในธรรมชาติ
ได้แก่

• Salvinia cucullata Roxb. ex Bory.
• Salvinia natans (Linn.) All.

ลักษณะทั่วไป ลำต้นเป็นเหง้ากลม แตกกิ่งสาขาทอดขนานไปกับผิวน้ำ มีใบออกเวียนรอบ เป็น 3 แถว โดย 2 แถวบน เป็นส่วนที่เราเห็นเป็นใบลอยน้ำ ส่วนใบอีกแถวเป็นส่วนที่จมน้ำ ที่เรียกว่า ใบราก

ใบลอยน้ำ (Floating leaves)

ใบลอยน้ำ เนื้อใบหนาและนุ่น รูปกลม หรือกว้างมากกว่ายาว ขอบใบห่อโค้งขึ้นทำให้ดูคล้ายหูหนู ขอบใบเรียบ ขนาด 1.-1.8 ซ.ม. ตัวใบไม่เปียกน้ำ ผิวใบด้านบนปกคลุมแน่นด้วยตุ่มขน จัดเรียงเป็นแถว รูปร่างแถวไม่เป็นระเบียบ ผิวใบด้านล่างมีขนสีน้ำตาลปกคลุม

กระเปาะสปอร์เกิดบนกิ่งของใบราก เป็นก้อนแข็ง สีน้ำตาลเข้ม

กระจายพันธุ์ตั้งแต่อินเดีย ไปถึงอินโดจีน มาเลย์และสุมาตรา
เราสามารถขยายพันธุ์จอกหูหนูแบบง่ายๆ ด้วยการแยกเหง้าแบ่งกอ

Salvinia natans (Linn.) All.
ชื่ออื่น : ไคร้, แหนใบมะขาม

ลักษณะทั่วไป ลำต้นแตกกิ่งสาขาอิสระ ไม่มีรูปแบบที่แน่นอน มีขนปคลุม
ใบส่วนที่ลอยน้ำบางเหมือนแผ่นกระดาษ ใบรูปรีกลม หรือขอบขนานปลายตัด ขนาด ยาว 1-2 ซ.ม. กว้าง 0.3-0.6 ซ.ม. มีก้านใบสั้นๆ
ผิวหน้าใบ ปกคลุมด้วยขนสั้นๆ แตกเป็น 4 กิ่ง ชี้ขึ้น ปลายขนแหลมเหมือนแท่งเข็ม ใต้ผิวใบปกคลุมด้วยขนชี้ลง อับสปอร์ในกระเปาะ อยู่รวมกันเป็นกลุ่มแน่นที่โคนของใบราก หรือใบที่จมน้ำ กระเปาะเป็นรูปทรงกลม มีขนปกคลุม
จอกหูหนูชนิดนี้ สามารถพบได้ตามแหล่งน้ำเปิดทั่วไป กระจายพันธุ์อยู่ใน ยุโรปตอนกลาง ไปถึงอินเดียตอนเหนือ จีน ญี่ปุ่น เวียดนามเหนือ และลงมาถึงหมู่เกาะชวา

ไม้ประดับในอ่างเลี้ยงปลาของคนในเมืองแล้ว มีการนำจอกหูหนูไปใช้หมักเป็นปุ๋ยอินทรีย์ สำหรับเพิ่มธาตุอาหารให้กับต้นไม้ และยังนำไปใช้เป็นอาหารเสริมในการเพาะเห็ดฟาง ได้อีกด้วย
จอกหูหนู ยังเป็นตัวบ่งชี้เบื้องต้นในการวัดคุณภาพของแหล่งน้ำได้ด้วย กล่าวคือ จอกหูหนูที่เกิดในแหล่งน้ำที่มีปริมาณออกซิเจนเพียงพอ ใบของจอกหูหนูจะเป็นสีเขียวอมฟ้า แต่หากน้ำมีปริมาณออกซิเจนน้อยแล้ว ใบจะออกเหลือง

ในนำมาปลูกเป็นไม้ประดับลอยน้ำในอ่างเลี้ยงปลา จัดให้อยู่ในที่ได้รับแสงแดดเพียงพอ จะทำให้เติบโตเร็ว ขนาดใบใหญ่และออกใบเยอะเบียดกัน แต่หากแสงไม่พอ ใบจะบางและมีขนาดเล็ก

ตามแหล่งน้ำในธรรมชาติ ที่มีวัชพืชระบาด เช่น ผักตบชวา จอก แหน จอกหนู เป็นต้น ซึ่งวัชพืชเหล่านี้เป็นที่อาศัยและหลบภัยของปลาและสัตว์เล็กๆ พวกหอยและปู และรวมไปถึงลูกน้ำยุงอีกด้วย