| สกุล Sphaerostephanos
J.Sm
วงศ์ THELYPTERIDACEAE
 |
สกุล Sphaerostephanos ชื่อมาจากรากศัพท์ 2 คำ ตือ
sphaera และ stephane
คำว่า sphaera หมายถึง ball, globe, sphere และคำว่า stephane หมายถึง
the crown of the head; a crown
เฟินในสกุลนี้ เป็นเฟินดินขนาดเล็กถึงขนาดใหญ่ ลำต้นเป็นเหง้าเลื้อยสั้น
หรือเป็นยอดตั้งตรง บางชนิดดุเหมือนเป็น Tree Fern แต่มีน้อยมากที่เป็นไม้เลื้อย
เหง้าปกคลุมด้วยขนหรือเกล็ดรูบเข็ม ลักษณะใบ มีก้านยาว ท่อลำเลียงที่โคนก้านมี
2 ชุด จัดเรียงเป็นรูป U ตัวใบเป็นใบประกอบขนนก ปลายคู่ ใบย่อย ขอบใบหยักลึก
ขนาดที่โคนเล็กลง บางชนิดขนาดค่อยๆ เล็กลง และมีน้อยชนิดที่ขนาดไม่เล็กลง
แกนใบย่อยเป็นร่องด้านบน แต่ร่องไม่ต่อกับร่องของก้านใบย่อย เส้นกลางใบย่อยเป็นสันนูนทั้ง
2 ด้านและปกคลุมด้วยขนรูปเข็ม ผิวใบเป็นตุ่มนูน อับสปอร์ หลายชนิดส่วนมากมักมีเยื่ออินดูเซียมปกคลุม
อับสปอร์รูปกลม หรือรูปรียาว จัดเรียงตัวตามแนวเส้นใยใบ
สกุลนี้ พบ 180 ชนิด กระจายพันธุ์อยู่ใน เอเชีย, หมู่เกาะแปวิฟิค
อัฟริการเขตร้อน ในบ้านเราพบมี 5 ชนิด
|
Sphaerostephanos heterocarpus (Blume) Holttum.
ชื่อพ้อง Cyclosorus heterocarpus (Blume) Ching
เป็นเฟินดิน ชอบอยู่ที่ร่มเงา ในพื้นที่ราบต่ำ พบที่ จันทบุรี สุราษฏร์ธานี
นครศรีธรรมราช สตูล ยะลา ปัตตานี
Sphaerostephanos larutensis (Bedd.) C. Chr.
ชื่อพ้อง Thelypteris larutensis Tagawa & K. Iwats.
พบที่ ยะลา
Sphaerostephanos penniger (Hook.) Holtum
ชื่อพ้อง Thelypteris megaphylla (Mett.) K. Iwats.
พบที่ กาญจนบุรี นครศรีธรรมราช ยะลา
 |
Sphaerostephanos polycarpus (Bl.) Copel
ชื่อพ้อง Thylepteris polycarpa (Bl.) K. Iwats. |
เฟินชนิดนี้ เป็นเฟินดิน มีขนาดใหญ่ ดูคล้าย เฟินต้น
หรือ Tree Fern แต่เหง้าสูงได้ไม่มากเท่า ส่วนใบและก้านสูง ชูสูงได้ถึง
2 ม.จึงทำให้ดูเป็นเฟินสูงใหญ่
เฟินชนิดนี้ มักพบอยู่ตามดิน บริเวณใกล้ริมน้ำ ริมลำธาร หรือร่องน้ำ
ในพื้นที่เปิดโล่ง ชายป่า หรือในสวนยาง สวนผลไม้เก่า และได้รับแสงแดดอย่างเพียงพอหรือครึ่งวัน
ในภาพทางซ้าย คุณ bank ส่วนสูง 180 ซ.ม. แล้ว เข้าไปยืนข้างเฟินนี้
ปลายใบยังสูงกว่า ทั้งที่เหง้าของเฟินต้นนี้เป็นแท่งสูงเพียง
20 ซ.ม.จากผิวดิน
|
 |
| ลำต้น มีเหง้าเป็นแท่งตั้งตรง ข้างเหง้ามีรากสีน้ำตาลเข้ม
ปกคลุมทั่ว เหง้ามีเกล็ดสีน้ำตาล รูปแคบยาวและขอบเกล็ดมีขนบนผิว |
 |
แท่งเหง้าอาจสูงได้ถึง 60 ซ.ม. หากโตอยู่ในสภาพแวดล้อมที่สมบูรณ์
ไม่มีสิ่งมารบกวน ทำให้ดูคล้ายเป็น กูดต้นหรือ Tree Fern และยังไม่เคยได้ยินว่า
ได้พบเหง้าสูงของเฟินชนิดนี้สูงได้ถึงเมตร |
ที่ยอดเหง้า มีใบอ่อนอัดแน่นอยู่ระหว่างโคนของก้านเก่า
ดูเหมือนยอดเหง้าของ กูดต้น ใน สกุล
Cyathea ส่วนใบอ่อนที่ออกมาใหม่ มีขนสีน้ำตาลปกคลุม ลักษณะขนนั้น
เหมือนขนที่โคนก้าน
ใบอ่อนใหม่ มีขนาดใหญ่ในต้นที่โตเต็มที่ สีเขียวอ่อน มองเห็นใบลดขนาดได้ชัดเจนตั้งแต่ใบอ่อนยังม้วนอยู่
ก้านใบ เนื้ออวบ ยาวได้ถึง 1 ม. ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 2 ซ.ม.
มีขนปกคลุม มีใบลดขนาดเล็กอยู่ด้านข้างเป็นคู่
|
 |
| ใบลดขนาด ที่บริเวณโคนก้าน รูปใบสามเหลี่ยม ปลายแหลม
โคนเว้าแบบรูปหัวใจ ไม่มีก้านให้เห็นชัด ขอบใบลดขนาด หยักแบบขนนก
ส่วนหยักเป็นรูปสามเหลี่ยม ปลายแหลม |
 |
ใบ เป็นใบประกอบแบบขนนก ขนาด 100 : 50 ซ.ม. ตัวใบรูปขอบขนานถึงรูปหอก
ใบย่อยช่วงล่างใกล้โคน ลดขนาดเล็กลงมาก และแทบจะเหมือนครีบหรือติ่ง
|
ใบย่อยช่วงกลางถัดขึ้นมา ขนาด 30 : 2 ซ.ม. แผ่กางออกและอ่อนโค้งลง
รูปขอบขนาน ปลายเรียวสอบเล็กลง ปลายสุดแหลม
ขอบของใบย่อยหยักลึกแบบขนนก ระบะหยักลึกถึง 1/2
ของระยะขอบใบถึงแกนใบย่อย
ส่วนหยักเป็นรูปขอบขนาน ปลายเฉียงหรือเบี้ยว ไปทางปลายของใบย่อย
ที่ปลายของหยักมนกมถึงแหลม ขอบของหยักเรียบ แกนกลางหยักเห็นได้ชัด |
 |
แผ่นใบ เนื้อบาง เหมือนกระดาษ อ่อนนุ่มมือ
แกนกลางใบหลักและแกนใบย่อย มีขนประปราย เส้นใยใบแตกสาขาแบบขนนก
|
 |
อับสปอร์ รูปยาว เรียงตัวขนานกันไปเป็นแถว อยู่
2 ข้างของแกนกลางหยักที่ขอบของใบย่อยใบ อับสปอร์มีเยื่ออินดูเซียรูปขอบขนาน
สีดำ และมีขน |
พบที่ กาญจนบุรี จันทบุรี ประจวบคีรีขันธ์ ชุมพร ระนอง
สุราษฏร์ะานี นครศรีธรรมราช กระบี่ สตูล ยะลา ปัตตานี
เฟินชนิดนี้ ในหนังสือ Flora of Thailand เล่ม 3 Vol. 3 ใช้ชื่อว่า
Thylepteris polycarpa (Bl.) K. Iwats.
|
 |
|
Sphaerostephanos unitus (L.) Holtumm
ชื่อพ้อง Thylepteris unitus (Linn.) Morton
โคนก้านใบมีใบขนาดเล็ก ยาวราวๆ 1 ซ.ม.
พบที่ ชุมพร สตูล
|
